Zivistan û Zaroktîya Mina Li Gund

Gor salnameya miladî iroj 26ê meha rêbendanê ye, meha yekemîn. Demsal zivistan e, dema serma û seqemê, pûk û berfê. Di dema zaroktîya min de zivistan ji me re wusa bû. Rê û dirb dihatin girtin, dewar di axiran de, pez jî di goman de diman.

Xarina dêwêr sibe û êvaran di afiran de ka û kês bûn. Nîvroj derva li ser dangî gîha dihat danîn û dewar berdidan ser. Em zarok diçûn ber dangîyê ku dewarên xerîb neyên li ser dangîyên me, an jî dewarên me bi sere xwe nerin dewerên din.

Pez di goman de bûn û afirên wan tinebûn. Loma pez her roj du caran dihatin dangî kirin, danê sibê û danê êvarê. Ger ba dangîya pêz jî kes li wir bimana. Lê ew ne karê me zarokan bû. Sedema yekemîn pezê me zide bû û me zarokan nedikarî lê bipên. Ya duemîn jî goma me li hember gund bû, çûyin û hatina me zarokan zehmet bûn.

Ji bo pêz di kurnan de ka û ceh li navhev dixistin û didan, gîha û çilo jî li ser berfê dihat raxistin. Ka mecbûr bû ku di kadînan de werin muhefeze kirin. Gîhayên havînê hatibû çinandin û zihakirin, an di kadînan de dihatin muhefeze kirin, an jî dihat lodkirin û pişta wê bi tiştekî dihat girtin. Çilo jî payîzê wexta darên daristanan hîn pelên xwe neweşandibûn dihatin dapîtandin, li ser hev dihatin hêjnandin û ji her komekî re me êxin digot. Ew êxinana dema berf zêde dibarî bi taûg û xizagan dihatin kişandin, ber goman dihatin komkirin û roj bi roj li ser dangîyan gor hewcîya pêz dihatin raxistin. Çilo zêdetir ji bo bizinan xwerinek baş bû. Mîh û kaviran zêdetir ka û gîha dixwerin.

Salên ku zivistan zor û dirêj derbaz dibû mehên biharê jî hîn berf li erdê dima. Alifên pêz û dewar diqedîyan. Mirov mecbûr diman ku bi pereyek zêde alif bikere ku pez û dewarên xwe derbixin reşayîyê. Şivanan pez dibirin nav daristanê ku li wir bi birêşê zikên xwe hinek tir bikin, zêdetir mesref dernekeve.

Dema ku dewar û pez li ser dangîyê bûn, axur û gom dihatin paqijkirin, rixa dewar bi sepetan dihat havitin. Ji ber ku ya pêz pişqul bûn, hewcî nedikir ku her roj werin miştin û havitin. Dema virik li pez diket ger gom zêdetir bihatana paqijkirin. Cîhên ku pintitîya di axur û goman li ser dihat komkirin re sergo dihat gotin. Ew sergoyana bi payîzê re li zevîyan dihatin belavkirin ku ji bo zevîyan zivilek baş bûn.

Bi salane ez li dûrî welat jîyana xwe didomînim. Bihîstana dibihîsim êdî jîyan li welat jî ne mina berê maye. Mîna berê dewar û pezên zêde nayên xwedî kirin. Gor dema berê îmkan jî zêde bûne. Rê û dirb mina berê nayên girtin. Berf bibare jî rê tên vekirin. Zêdetir vesayet/erebe hene. Berf û baran jî ne mina berê maye. Zivistanan weqas zêde berf nabare. Hewayê jî xwe guhertî ye. Ne tenê mirov, xeza jî guherî ye.

Dema guhertina li ba mirovan peyda dibe, em dibêjin; mirovan xwe guhertî ye. Dema guhertin derî însanan peyda dibin, em dibêjin; hatine guhertin. Bi rastî di vî warî de pir jî bawer ninim ku kî xwe guhertî ye û kî hatîye guhertin?

 

26.01.2015, Stuttgart

 

Di dema zaroktîya min de pişta hemû xanîyên gund bi axê/xwelîyê hatibûn girtin û dûz bûn. Dû barabdina berfê re ger pişta xanîyan bi kurtmeyan bihatana paqijkirin. Paqijkirina berfê di alîyekî de kêfxweşî, di alîyekî de jî zehmetî bû. Dema pir berf dibarî paqijkirina xanîyan ji me re dibû zehmet.

Êvaran jî pişta xanîyan dihat luqkirin ku şev xanî dilop nekin. Sivingên xanîyan jî bi şonigê dihat dewisandin. Gor meyla pişta xanî çirikek didan ber xanî ku ava baranê di dîwar de neherike û zerarê nede.

Pişta xanîyan heyan berf li erdê bû û baran dibarî ji bo me zarokan meydanên lîhistikê bûn. Lîhistika herî baş jî lîhistika kawan bû. Her jinnîyên peşinên hewvanekî de kawek heye. Kawên dewar mezinin, ji bo lihistikê ne qencin. Lê kawên pezan ji bo lihistikê başin. Loma dema pez dihatin şerjêkirin em zarok ji bo kawên wan li ber laşên wî pezî dipan, heyan me kaw bigirta.

Di nav gund de hinek xanîyên belû hebûn. Kesên karin xwe diqedandin li ser wan xanîyan kom dibûn, sohbet û henek dikirin, meselok digotin, curecur lihistik derdixistin.

Di van rojên nûjen de zarok va lîhistikên li ser pişta xanîyan jî mehrûm in. Xanîyên mina berê pişt dûz jî neman, wexta zarokan jî. Êdî zarok ji ber temaşekirina televîzyonan û lîhistika aletên bi elektironîk wext nabînin ku ji hev re bilîhizin. Me zarokên wê dema berê him ji karên ger bihatana kirin re û him dersên dibistanan re dişixulîn, him ji bo lîhistika bi hev re wexta me hebû. Zarokên niha naşixulin jî wexta wan tune.

Em dê û bav di derheqê zarokan de pir tiştan tînin ziman, lê xwe bîr dikin. Bi rastî dinêrim ku ji bo zarok, malbat, nas û dostên me êdî wext namaye. Em ji hinek tiştan re ketine bezê. Ne ji me re, ne jî kesên der û dora me re wexta me ma ye.

 

27.01.2015, Stuttgart

Roj û Meh/Heyv

Îroj duşem e, roja yekemina heftê. Hefte kengê dest pê dike û roj kengê dest pê dike? Bersiva va pirsana gora gel û çandan curecur in. Dibe ku dema roj bi kurdî û farisî hatine navkirin hefteyê bi roja şemîyê dest pê kirî ye. Em dibêjin şem, yekşem, duşem, sêşem, çarşem, pêncşem û ênî. Dibe ku roja yekşem roja yekema hefteyê bûye. Vana hemû texmînin, ango texmînên min. Ji bona tesdiqkirina wan lêkolînên min jî tunin.

Lê roj kengê dest pê dike? Gor demsala hicrî roj bi avabûna rojê re dest pê dike. Lomaye ku em şeva di navbera pêcşem û ênê yê re “şeva ênîyê” dibêjin. Çira? Ji ber ku demsala hicrî gor heyvê tê hesabkirin. Heyv jî bi avabûna rojê re bi şiklekî aşîkar dibe û roj dest pê dike. Bi qesta mina rojê li vir roja ku 24 saetan didome ye, ne ku roja ku bi rojhildanê re dest pê dike û bi avabûna rojê re diqede ye. Ango roja ku bi şevek û rojek di tê de ye.

Niha li sere erdê zêdetir demsala mîladî tê karanin. Ew jî gor rojê hatîye hesabkirin. Gor mantiqê ger roj bi hildana rojê dest pê bikira. Lê wusa nine. Roj nîvê şevê dest pê dike. Çira wusa ye. Bi rastî di vî warî de jî lêkolînên min tunin. Ez dîsan dest bi texmînan bikim.

Gor texmîna min; welatên ewrûpayî du şoreşa senayî/hunerwerî yê nêrî ku di palûkan de zûtir dest bi xebatkirinê kirin baştir e. Qerar dan ku di nîvê şevê saet 0 (sifir)ê dest bi rojê bikin. Wê demê karker zûtir ger dest bi xebatê bikin. Her çiqas bandora wan li sere erdê belav û zêdetir bû, demsala miladî jî ji alîyên dewlet û gelan ve hat qebûlkirin.

Ez naxwezim di derheqê va tiştên ku min li vir ji we re pêşkeş kirin re bikevim muneweşe yê. Ji ber ku ez bi xwe jî rastbûna wan ne bi sedî sed bawerim. Min xwest ku hinek ramanên xwe ji we re parve bikim.

19.01.2015, duşem, Stuttgart

---

Kurdîya mina zaroktîyê tenê bi peyîvên ku wê demê li gundê me de dihat axifandin pêk dihat. Di dibistana tirkan de em hinî zimanê tirkî bûn. Her ku tirkîya me pêşve ket, em pê hesîyan ku em navên hinek tiştan bi kurdî nizanin. Her çiqas min dunya nas kir ew tiştên ku me navên wan bi kurdî nedizanî zêdetir bûn.

Di dibistanan de bi kurdî axifandin tenê qedexe nebû, tinebûna zimanê me yê dayîkê jî ji me re dihat dîyarkirin û qebûlkirina wê tinebûnê me dihet xwestin. Em di nav nakokîyek pir dijwar de bûn. Yên ku va înkarkirina qebûl nedikirin nedikarîyan dengên xwe derbixin. Ji ber ku tehdît, curm û tirs hebû. Lê yên ku hîn pê nehesîyabûn ku înkarkirina zimanê kurdî înkarkirina wane jî carna bi henekî pirsa ew tiştên ku me navên wan bi kurdî nedizanî dikirin. Wexta me nedikarîya bersiva wan bidin ew gotinên ku mamosteyan bihîstibûn ji me re dubare dikirin. Wan gotinan yek jî “zimanê kurdî zimanekî pir qels e, tenê di gundan de tê axifandin. Êdî di va rojên nûjen de nikare têra mirovan bike. Lomaye ku ger em fêrî zimanê tirkî bibin.” û hîn pir tiştên din bûn.

Ez li vir pir sere we neêşînim. Me vê demê navên pir mehan/heyvan jî bi kurdî nedizanî. Wexta di dibistanê de navên 12 mehên salê bi tirkî ji bi me hatin ezber kirin, me xwest em navên wan mehen bi kurdî jî hin bibin. Lê kesên ku va navana bizanîbûna û me bidana hinkirin tunebû. Sal derbaz bûn, li ser sloganên li ser dîwaran me ji xêra newrozê nave meha adarê û ji xêra yekê gulanê nave meha gulanê hin kir. Hîn jî pir kurd navên mehan bi kurdî nizanin. Bi saya internetê wexta ez hinî navên mehan bi kurdî bûm, min dît ku navên mehan curecur in. Her herema Kurdistanê navên tê gotin curecur in. Her çiqas li gor salnameya kurdî sere sale bi newrozê dest pê bike jî, li Kurdistanê jî êdî gor salnameya miladî hesab tên kirin. Gor rêzkirina mehên salnameya miladî navên mehên bi kurdî wusa ne:rêbendan/çile, sibat/reşemî, adar, nîsan/avrêl, gulan, hezîran/pûşper, tîrmeh, tebax/gelawêj, îlon/rezber, kewçer/cotmeh, kanûn/sermawez, berfanbar.

Dem hat guhertin, zimanê kurdî di dibistanên Tirkîyê de hîn nebin jî, di hinek zanîngehên Tirkîyê de niha tên hinkirin. Lê dinêrim ku hinek kurd êdî navên rojan jî bi kurdî nabêjin û bi tirkî tînin ziman. Her çiqas bi tirkî navên hinek rojan ji kurdî hatine girtin jî dema mirov di şuna pêncşem de perşembe bibêje ew êdî ne kurdî ye, tirkî ye. Me di dema berê de hinek peyîvên tirkî digirtin û di hevokên xwe yên kurdî de mina peyvek kurdî kardianî. Niha jî hinek kurd peyvên kurdî bibin jî mina peyvên tirkî di hevokên xwe de cîh dikin.

Îroj berf dibarî. Min dixwest di derheqê demsala zivistan û barandina berfa dema zaroktîya xwe ji we re hinek nêrîn û bîranînên xwe pêşkeş bikim. Lê berê rêzkirina nivisa min di alîyekî din de meşîya.

20.01.2015, sêşem, Stuttgart

Xwendevan

Dema rîya mirovekî xwendevan li Dîyarbekirê bikeve, salixdana min jê re ewe ku lêdanekî dikana kitêbfiroşîya di bin qesra Hesen Paşa de li benda miştêrîyan e bixe. Bi rastî pir kêfa min ji wê dikanê re hat. Di germa havînê de cîhekî pir hînik e û bêj bi bêj kitêp li benda xwendevanan in.

Sala par havînê ez li wir bûm. Min ji xwe re hinek kitêb kirîyan. Di nav wan de kitêbek niviskarê tirk Rasîm Özdenören jî hebû. Min ew kitêba ne ji bona navê li ser kitêb, ji bona nave niviskar kirîya. Salek dem li ser re derbaz bû, îsal havînê min kitêb girt dest xwe û xwend. Navê wê “ruhun malzemeleri = malzemeyên ruh” e. Di seri de bala min qet nekişand ku çima va nava. Her ku min hêdî hêdî kitab xwend pê hesîyam ku nav bi rastî jî kitêbê hatîye.

Niviskar nivisên xwe yên di salên 1970 ên û 1980 ên da di derheqê edebîyatê, di kovar û rojnameyan de weşandîyê di vê kîtabê de kom kirî ye.

Niha dibe ku hinek kes bipirsin ku çima min got ku nave kitêb lê hatîya? Hewcîye ku nivisên di salên 70 û 80 ên de di kovar û rojnameyan de hatîye weşandin carek din bi kitêb bê weşandin? Mirov dikare ji nivisên di derheqê edebîyatê de hatine nivisandin re malzemeyên ruh bibije? û hîn hinek pirsên din.

Ez jî dexwezim ku carek din bala we xwendevanên hêja bigşînim li ser nivisên edebî. Loma va hevokana pêşkeşî we dikim. Di wîkîpedîya kurdî de di derheqê edebîyatê de wusa tê nivisandin.

“Edebiyat tekilîya wê her tiştî û her bûyerê re he ye. Mijara edebiyatê însan û jîyan e. Edebiyat her dem dixwaze ku tenêtîya însan, tengasîyên wî, evînên wî, kederên wî, nefretên wî, hemû heste û xeyalên wî; ango însan ji însan re salix bide û pê bide nasandin. Tu ferqîyê nake di navbera gel û mirovan. Alîyên wan ên baş û nebaş, rind û xirab, rast û şaş; bi her alî ve duxwaze ku derxe holê. Edebiyat dike ku hevparîya qedra ruhên însanan îzah bike, ji hev bide naskirin û bide berhev, ji wan re bibe neynik. Bi vê xisletên xwe edebiyat gerdûnî ye.”

Va hevokana nîşan didin ku bi rastî edebîyat ji bona mirov tiştekî balkêş û zarûrî ye, her çiqas îroj pir caran qedr û qîmeta edebîyatê neyê zananîn jî. Bi rastî jî berhemên edebî ji bo ruhê mirovan malzemeyan peyda dikin. Di demên kin de zarûrîyeta edebîyatê neyê dîtin jî di demên dirêj de mirov pê dihese ku bê edebîyat tu ziman pêşve naçe û tu gel nikare xwe biparêze.

Dema behsa edebîyatê bû pir caran tenê niviskar û berhemên wî yên nivisî tên bîra mirov. Lê ger neyê bîrkirin ku tu edebîyat bê xwendevan nabe. Bi xwe niviskarê ne xwendevan be nikare niviskarîya xwe bidomîne. Ji bona pêşketina edebîyatê hebûna xwendevanan hewcîyek pir giring e.

Wê çaxê ger bê îzahkirin ku kî xwendevan e? Mirov dikare tenê ji kesê ku dikare bixwîne re bibêje xwendevan? Ji mirovên tenê rojnameyan dixwînin re xwendevan tê gotin an na? Hwd.

Pirsên wusa bi salan e min meşgul dikin. Dema va pirsana di derbarê zimanê kurdî de bin muşkîlat zêdetir dibin. Pir kurdên xwendî hene ku dema li ser mijara kurd û Kurdistanê hat axaftin pir tiştan dibêjin, dixwînin û hinekên wan jî dinivisînin. Lê ew kesana bi xwe kurdî naaxifin, naxwinin û nanivisin. Ew bi zimanên ku wan dibistanan de hin bûne va tiştana dikin. Ew dibin ku di warê wî zimanî de xwendî û niviskar bin, lê di warê kurdî de xwendî û niviskar ninin.

Meseleya ku ez dixwezim bala we bikşînim va kesana jî ninin, zêdetir kesên ku xwe di warê kurdî de xwendevan û niviskar dihesibînin. Di kitêba birêz Rasim Özdenören de nivisek di derbarê xwendevan ên tirk de heye, bala min kişand. Dixwezim ku çend hevokên wî wergerek bi kurdî ji we re pêşkes bikim û nivisa xwe biqedînim.

„Di welatê me de rewşa xwendevanan qet baş nine… Ba me karê xwendevantî pir caran tiştekî girîng nayê dîtin… Dema xwendevantî tê gotin yê ku ez fêm dikim; kesên ku li serî de teqîbkirina her bêj berhemên bi edebî, dû re weşanên din ên mijarcivatî û yên ku va teqîbkirina ji xwe re kirîne adet in.”[1]

Kî xwendevan e, kî xwendevan nine? Tesbîtkirina wan karê min nine. Xwe îddia kirina tiştekî wusa jî dirust nine. Hêvîya min zêdebûna xwendevanên berhemên zimanên kurdî ne. Ewê her xwendevanê zimanê kurdî edebîya kurdî jî bi piçekî pêştve bixîn. Dema mirov bi edebîyatê re karket û bû xwendevanê edebîyatê, pê dihese ku ruh bi zamânê zikmakî xweştêr tê geş kirin.

Hesen Polat, Stuttgart, 22.09.2014, duşem

[1] Rasim Özdenören. ruhun malzemeleri (malzemeyên ruh). Çapa 4., Stenbol 2009. Rûpel: 311

 

Ziman Bi Manenasîya Xwe Xweş e

Lev Nîkolayevîç Tolstoy niviskarekî ûris î navdar e. Di sala 1829 de hatîyê dunê û di sala 1910 de çûye heqîya xwe. Berhemên wî hîn jî tên çapkirin û xwendin. Dema behsa niviskarên klasîk were kirin, yek jî wan Tolstoy e.

Pêşt du rojan min dest xwendina kitêba wî ya bi navê „Huner çî ye?“ kir. Mîna hemû kitêbên Tolstoy va kitêba wî jî mîna kitêbek baş tê xwiya kirin. Min hîn zêde nexwend. Loma naxwezim di derheqê kitêbê de pir tiştan bibêjim. Di destpêka kitêbê de tiştekî bala min kişand. Di derheqê wî de dixwezim çend hevokan pêşkeşî we bikim.

Ji ber ku mijar huner e, dixweze pêşt ve tarîfa vê kelîmeyê bike. Dibêje ku gor alalede mirovan „Huner, hewlêdana ku bedewîyê derdixe holê ye.“ Dû re jî li ser peyîva „bedew“ disekine û fikrên kesên ku li ser hunerên nivisandine pêşkeş dike. Wê demê mirov pê dihese ku her gel gora bawerî û ramanên xwe ji bedewtî yê curecur tiştan fêm dike. Di derheqê tarîfa peyîva „huner“ de jî curecur tişt tên gotin.

Tolstoy dibêje ku: „Em ûris wexta dibêjin „bedew“ tenê behsa tiştên ku ji çavên me re xweş tên dîtin dikin.“ Lomaye ku bi ûrisî dibêjin „tevgerek baş, mûzîkek xweş an jî baş. Em tu carê nabêjin „tevgêrek bedew, an jî mûzîkek bedew. Yanê başbûn bedewtîyê îhtiva dike, lê bedewtî başbûnê îhtiva nake. Li vir çil salî pêşt ve dema kesekî bigota „mûzîkek bedew, tevgêrek bedew“ kesî tu tişt jê fêm nekira. Lê îroj dîbînim ku herî ku ûris nêrînên ewrûpayê yên di derheqê hunerê de qebûl dikin, behsa „mûzîka bedev û tegêra bedew“ jî dikin.

Dema min van hevokên Tolstoy xwendin halên me kurdên hevdem û halê zimanê me yî kurdî yê hevdem hat ber çavên min. Em kurd roj bi roj derîhêş zimanê xwe yê kurdî diguherînin û gor nêrînên dewlet û gelên em bindest kirine diaxifin, her çiqas kelîmeyên ku em bi kar bînin kurdî bin jî. Va sosretîya zêdetir alîyên kesên ku di dibistanan de xwendine ve tê kirin. Bi zimanên fermîyên ku dibistanan de dixwînin, nêrîn û fikrên nûjen qebûl dikin, edet û nêrînên bav û kalên xwe dûrdikevin. Gor vê jî semantîka/manenasîya zimanên bav û kalên xwe ser û bin dikin.

Mîsal tu carî cixare di kurdî de nayê vexarin, cixare tê kişandin. Lê îroj em li her derî dibihîsin ku kurdên me cixarê vedixun. Çira? Ji ber ku bi tirkî „sigara içiyorum“ tê gotin. Em peyîvên kurdî bikarbînin jî hevoka me gor manenasîya zimanê kurdî pir çewt e. Va mînaka ku min da, hîn mînakek pir masûm e. Sibe yek ji we ra bibêje ku „an hez bike, an jî terk bike!“ qet pê eceb nemînin.

Stuttgart, 07.08.14

Sî Roj Qedîyan.

Me îsal jî 30 rojên dir û dirêj bi dû xwe hiştin. Di serî de, tirsek ketibû dilê me. Emê bikarin? Çi bikin? Ewê çer derbaz bibe?

Dem diherike, roj xwe digihîne mirov, kirin dest pê dikin. Roja yekem, du, sê, çar, pênc… Hêdî hêdî dimeşe jîyan. Mirov wexta bi dû xwe temaşe dike, sal derbaz bûne. Şaş dibe. Aqas sal, Çer derbaz bûn? Çiqas zû, hella hella!

Mirov bi lez e. Bi xwe jî nizane, ji bona çi? Dimeşe, dişewite, diqijile, tîke tîke dibe canê wî, ser û bin ruhê wî, nefes lê çîk. Roj bi roj, dilop bi dilop, heb bi heb dihêrîne para xwe. Nizane hîn çiqas maye. Belkê îro, belkê sibe, dibe ku hîn bi salan. Yê belû ewe ku zû û dereng ewê biqede. Jiyan e, bê dawî nabe. Serê xwe heye, dawî jî. Wusa jî nebe ewê qet nebe.

Sî roj bûn, îroj roja dawî yê ye. Îsal jî qedîya. Sibe cejn e.

Stuttgart, 27.07.2014, Yekşem

Kurmê Darê

Nivisandin mîna zarokekî piçûk her dem li jê re tekîldar bûnê dixweze. Wexta niviskar demekî nenivise û mesafeyekê bike navbera xwe û nivisê, destên wî ji nivisê sar dibe, nivisandin li ber çavên wî mezin dibe, dibe karekî zor û zehmet. Mirov dikare bi gotinek din bibêje ku, nivis ji niviskar dixeyîde. Loma ger niviskar her dem ji nivisê re karbikeve ku nivisandin li jê re hêsan be, jê nexeyîde, jê re bibe heval.

Nîzika du salane ku min dest vê rojaneya xwe ya kurdî kirîye. Heyan dest min hat her meh nivisek be jî min kir ku binivisim û biweşînim. Lê mixabin ku meha çûyîn ew pêk nehat. Va ji bo berdewamîya rojnameya min bû birînek. Pê hesîyam ku va birîna hîn birînên nû jî xwe re bîne û di navbera min û nivisandina min de bibe kendalek kûr û fere. Va jî tiştekî dijî xwestina min e. Loma îroj runiştim pêş kompûterê û ji wer e, bi rastî ji xwe re va hevokana dirêsim.

Em di demek wusa de dijin ku bixwezin jî nexwezin jî pir tişt me meşqûl dikin. Berê îmkanên mirov tunebûn ji xwe re meşqulîyetekî kar bixin, niha jî weqas pir meşqûlîyetên nehewce tên ber mirov ku nizane qerarê bid kîjan meşqûlîyet ji bo wî pêwist e. Ji ber vê dudilîyê ve carna ji meşqûlîyetên nehewce re weqas zêde wext xerc dike ku êdî ji meşqûlîyetên hewce re dem qîm nake. Tevgerek wusa di demek dirêj de ji wî re dibe pêgirtîyek. Êdi bixweze jî nexweze jî muptelayê wê rewşê dibe û diçe, pir mesûlîyetên xwe yên pêvist nayne cîh û dibe sedema pir pirsgirekên mezin. Di wî warî de pir mînakên curecur û klasîk hene. Ez dixwezim li vir mînakek rojane û modern pêşkeşî we bikim, li ser wê bisekinim.

Bi pêşketina teknîkê pir tiştên ku nedihatin xeyalên mirov îroj bûne parçeyek jîyana mirov. Îroj jîyanek bê telefon êdî mumkîn nayê dîtin. Televizyon û internet nebe nabe. Ji bona tedarîk kirin û bi kar anîna vana gelek pere xerc dibe. Bi wî jî namîne bi saetan dema mirov, bi gotinek din umrê mirov ji wana re derbaz dibe. Va alîyek madalyonê ye, alîyên din jî ewe ku mirov ji vana re xerckirin û mijûlbûnê re mecbûr dimîne ku terikandina pir tiştên din bike. Carna ew tiştên tên terikandin dibin sedema têk çûna jîyanê jî. Ya herî girîng ewe ku mirov bi bernameyên televizyonê ji xwe re dunyayek ferazî ava dike û dunya xwe ya rastin xirab dike. Êdî li ber televîzyon û internetê rûniştinê ji mirovên di malbatê de dijin re dibe tengasî, ji hevûdin re wext namîne. Êdî jîyan ne jîyanek bi hevre ye, jîyanek dijî hev e. Pirsgirekên biçûkên dikarin bên çareserkirin mezin dibin, ji xwe re hinek pirsgirekên din jî peyda dikin û jîyanê dikin jîyana pirsgirek an. Heyan mirov ji xelatîyên xwe dihesin êdî wext derenge û ji bona çareserkirina xelatîyan hêz jî nemaye.

Mina gurên serên çîyan kesên ji vê rewşê îstifade bikin kêm ninin. Lomaye ku bi sedan xetên televîzyonê bi hezaran bernameyên xwe mîna pêlên ava bi hêz li ser temaşevan re dirijînin. Ew pêlên bi hêz her tiştên mirov didin ber xwe, tar û mar dikin. Pir tiştên ku dijî bawerî û nêrînên mirov heyan kuncêkin malê mirov digirin bin bandora xwe û dorpeç dikin. Lomaye ku êdî zarokên me rêça kalik û pîrikên xwe noşopînin, rêça kesên ku bernameyan pêşkeşî me dikin dişopînin. Mîna kurmê ji darê, bi hêza televîzyon û bernameyan mirovên xwedî hêz kesên din di malên wan de û bi destên wan bawerî û çandandên wan dirizînin, neslên wan ji xwe re dikin qût.

Stuttgart, 26.11.2013, sêşem.