Di jîyanê de hinek dem hene ku mirov nikare xudana enîya xwe jî paqij bike. Ji xew, xarin û vexarinê re jî wext kêm e. Mirov bi lez hewl dide, hîn karek neqedîye karê din li pêş xwe dibîne. Li ber xwe re tîne û carna dibêje: „Ax çi dibe hinek wexta mina vala hebûna!“ Di wê dema teng de pir fikir û ramanên balkêş jî tîne bîra xwe, ji bona cîhanîna wan ji xwe re planan dike. Di wê demê de tu wexta wî mirovî vala derbaz nabe, hemû sanîye û deqîqeyên wî bi manîdar derbaz dibin; xewa wî, rûnuştina wî, vês girtina wî, xebata wî û hwd. Çima? Ji ber ku her wexta wî li gor hewcîya jîyanê derbaz dibe. Di navbera rabûn û rûniştina wî, xarin û vexarina wî, şixul û vês girtina wî, xew û hişyarbûna wî de pîvanek heye. Wê demê mirov çiqas biweste jî, çiqas biraze jî, çiqas bixe û vexe jî ji wan hemû kirinên xwe tamek xweş û delal digire. Ji ber ku hemû kirin û nekirinên wî cîh da ne. Jîyan ji wî razî ew ji jîyanê razî.
Em îcar jî berevajî li meselê binêrin. Mirovekî bê plan û bê program, tu leza wî tune. Dem ji bo wî tiştê herî zêde ye. Nizane ku çi bike. Kengê/çi wextê xwest radize, kengê jî xwest ra dibe. Xarin û vexarina wî jî belu nine. Carna bi pir xarin û vexarinê zikêşê digire. Dema rûnişt, xwe re nabîbe ku rabe. Karekî wî yî belu tune ku vêsa xwe bigre. Mirovek wusa çi dike bila bike tu tiştî razî nine û ji wan tiştan tam nagire. Ji ber ku ew kesa jîyanek bê pîvan derbaz dike, hemu kirinên wî bi texmînkî ne. Loma ne ew ji jîyana xwe razî, ne jî jîyan ji wî razî ye. Jîyan li ser pişta wî barek giran e. Ji ber ku ew nikare bi demê re bikeve bezê, dem wî mîna distar dihêre.
Carna hinek însan pir baş xuya dikin, mirov wer zen dike ku bi jîyana xwe re pir kêfxweş in. Dema mirov ji wan re hevaltî dike,.pê dihese ku di dilê wan de firtûne ra bûye, pêr û pêrîşan in. Di vê dema nûjen de materyalizmê nêrînên pirahîya mirovan girtîye bin bandora xwe. Kesên ku xwedî mal û milk mirovên kêfxweş tên hesibandin û yên neçar jî kesên pêrîşan. Lê rastî ne tim wusa ye. Kêfxweşî û kêfnexweşî tenê bi mal û milk dernakeve holê. Raste, mal û milk pir astengîyan re dikare bibe çare, lê ne hemû astengîyan re. Carna mal û milk dikare bibe sedema jîyanek dijwar jî. Mirov mirovtîya xwe bizane û bikare li mal û milkên xwe hukum bike, ewê ji wan pir îstîfade bike. Lê dema mirov mirovtîya xwe nezane, mal û milk li wî hukum dike. Ew dibe kole û xulamê mal û milkê xwe, însanîyetê derdikeve. Wê demê jî ew kesa ne ji xwe re, ne jî însanan re dikare bibe sedema kêfxweşî yê. Ew êdî destê zilm û zorê ye, him ji xwe re, him jî însanîyetê re. Mal û milkên wî bûye bela serîyê wî.
Gotinek/biwêjek me kurdan eve: “Kevir di cîhê xwe de giran e.” Her çiqas va gotina ne ji bona tiştên min li jor rêz kirin bê gotinê jî min re bû çavkanîya vê nivisê. Her tişt bi pîvan xweş e.
Stuttgart, 25.04.2012, çarşem
Mittwoch, 25. April 2012
Montag, 16. April 2012
Nakokî Mirovan Dorpeç Dikin!
Gotin û biwêjên gelekî an jî zimanekî di demek dirêj de, yanê ji pêvajoyekê re derbaz dibin û derdikevin holê. Ewna girêdayî tecrûbe û jîyana wî gel û zimanî ne. Loma mirov dikare wan mîna hafizaya wî gel û zimanî bibîne. Dema gotin û biwêjek di jîyana rojaneya wî gel û zimanî de êdî cîh negirt, tê wê maneyê ku, ew beşa hafizeya ku ew gotin û biwêj di tê de cîh girtîye hatîye tehrib kirin, an jî êdî hewcîya wê beşê nîne . Ew gel êdî di wê gotin û biwêja xwe xwedî dernakeve, jê îstîfade nake.
Di vê dema nûjena ku em di tê de dijin mînakên wusa zêdetir di jîyana me de tên dîtin. Niha guhertin gor demên berê zêdetir û zûtir peyda dibin. Guhertin gor hewcîyên xwe hinek tiştên nû peyda dikin û hinek tiştên kewn ên êdî jê hewcî nake cîh dihêlînin û didin bîr kirin. Ew tiştana çiqas tiştên bingehî bin gor wan tiştan jî di bihgehîya wî gel û zimanî de guhertin peyda dibin. Ji wan guhertinan çi baş, çi nebaş e gor bawerî û dîtinên mirovan dikarin curecur şirove bên kirin. Di navbera guhertinên gor şert û şurtên demê de û di navbera guhertinên bi destên zilm û zorê derdikevin holê de jî ger ferq neyê paşçav kirin. Niha mijara min di vî warî de nivisandin nine. Bi rastî, di vî warî de nivisandin weqas rehet jî nine. Dibe ku mirov lêkolînan bike, gor bawerî û nêrînên xwe sedeman pêşkeş bike ku nîyet û meqseda wî bê famkirin.
Bi vê nivisê dixwezim bala we bigşînim li ser biwêjek bi tirkî û realîteya wê ya di jîyana gelê tirk. Tirk dibêjin: „Her zimanek însanek e.“ Bi vê biwêjê dixwezin ku giringîya zanîn û hinbûna zimanan bilêv bikin. Yanê dixwezin bibêjin ku kesên du zimanan dizanin mîna du mirovan in, kesên ku sê zimanan dizanin mîna sê mirovan in û hwd.
Niha dixwezim vê biwêja bi tirkî û jîyana gelê tirk bidim ber hev. Ka em lê binêrin va biwêja di jîyana wan de çiqas cîh digire?
Dema em sîyaseta komara Tirkîyê bimêzin, dibînin ku temamî sîyasetek dijî vê biwêjê tê tetbîq kirin. Di navbera sinorên komarê de bi salane hêdî hêdî hemû zimanên bilî tirkî hatin îmha kirin. Kurdî jî di vî warî de para xwe girt û hîn jî digire. Çînên hatin serê zimanê tirkî jî ne karê mine ku li vir ji we re pêşkeş bikim. Dixezim tenê mînakekê bidim û bala we bikişînim nakokîyek rojane.
Bîst salan zêdetire ku li Elmanyê dijim. Di nav welatên Ewrûpayê de herî zêdetir tirk li Elmanyê dijin. Hêjmara wan ser 3 mîlyon kesan re ye. Bi texmînan 1/5 ên wan kurd in. Hewce nake ku li vir di derheqê sîyaseta komara Tirk, ya li ser ziman û çanda kurdî tiştekî binivisim. Texmîna min hemû xwendewan di vî warî de kêm zêde xwedî tecrûbe û malûmat in.
Dixwezim vegerim biwêja destpêka nivisê. Ew biwêj gotinek galeri/civakî ye. Gotinên galerî aql û fikrên civakê ne. Wexta gotinek galerî di jîyana wê cîvakê de nehat tetbîq kirin, ew kêmasîyek û nakokîyek wê civakê ye. Ew kêmasî û nakokî jî bi şiklekî di jîyana wî civakî de dibe sedema kêmasî û nakokî an. Nakokîyên cîvakî çiqas zêde bûn weqas di jîyana wî gelî de tesîra wan jî zêde dibe. Va li ser jîyana endamên wî gelî de jî tesîr dike.
Di vî warî de mînakek pir balkêş ev e: Sala çûyên 50 salîya koçberîya kesên ku li Tirkîyê hatine Elmanyê bû. Pir kesên li Tirkîyê hatine û 20, 30, 40, 50 salin li Elmanyê dijin hîn jî zimanê elmanî nizanin. Ji bo vê realîteya tirkên li vir dijin muheqqeq hîn pir sedemên din jî hene. Tu vazîyetên civakî bi çend sedeman nikarin verin îzah kirin. Lê gor dîtina min sedemek hinnebûna zimanê elmanî jî ew nakokîya gelê tirkê ku di tê de dijî ye. Mirov çer dikare di alîyekî de giringîya hinbûna ziman bi biwêja xwe bîne ziman û di alîyê din de jî ji bona bîrkirin û îmhkirina hinek zimanan çi ji dest tê bike.
Gotinek me kurdan heye: „Xwedê tu carî heqê bizina kol ji bizina bi qoç re nahêlîne.“ Dema gotin û kirinên cîvakekê an jî mirovekî hevûdin negirt, ew civak an jî ew kes bi xwe re dikeve nakokî yê. Nakokî jî tu kesî re nabe xêr û ber. Em dîsa bizivirin mînaka xwe. Gelê tirk her çiqas bibêjin „Her zimanek însanek e“ jî; ji ber zilm, zor û qedexe kirina zimanê kurdî ew nakokîya wan, wan bi xwe jî dorpeç dike, ji wan re dibe sedema hinnebûna zimanan.
15.04.2012, Stuttgart, yekşem.
Di vê dema nûjena ku em di tê de dijin mînakên wusa zêdetir di jîyana me de tên dîtin. Niha guhertin gor demên berê zêdetir û zûtir peyda dibin. Guhertin gor hewcîyên xwe hinek tiştên nû peyda dikin û hinek tiştên kewn ên êdî jê hewcî nake cîh dihêlînin û didin bîr kirin. Ew tiştana çiqas tiştên bingehî bin gor wan tiştan jî di bihgehîya wî gel û zimanî de guhertin peyda dibin. Ji wan guhertinan çi baş, çi nebaş e gor bawerî û dîtinên mirovan dikarin curecur şirove bên kirin. Di navbera guhertinên gor şert û şurtên demê de û di navbera guhertinên bi destên zilm û zorê derdikevin holê de jî ger ferq neyê paşçav kirin. Niha mijara min di vî warî de nivisandin nine. Bi rastî, di vî warî de nivisandin weqas rehet jî nine. Dibe ku mirov lêkolînan bike, gor bawerî û nêrînên xwe sedeman pêşkeş bike ku nîyet û meqseda wî bê famkirin.
Bi vê nivisê dixwezim bala we bigşînim li ser biwêjek bi tirkî û realîteya wê ya di jîyana gelê tirk. Tirk dibêjin: „Her zimanek însanek e.“ Bi vê biwêjê dixwezin ku giringîya zanîn û hinbûna zimanan bilêv bikin. Yanê dixwezin bibêjin ku kesên du zimanan dizanin mîna du mirovan in, kesên ku sê zimanan dizanin mîna sê mirovan in û hwd.
Niha dixwezim vê biwêja bi tirkî û jîyana gelê tirk bidim ber hev. Ka em lê binêrin va biwêja di jîyana wan de çiqas cîh digire?
Dema em sîyaseta komara Tirkîyê bimêzin, dibînin ku temamî sîyasetek dijî vê biwêjê tê tetbîq kirin. Di navbera sinorên komarê de bi salane hêdî hêdî hemû zimanên bilî tirkî hatin îmha kirin. Kurdî jî di vî warî de para xwe girt û hîn jî digire. Çînên hatin serê zimanê tirkî jî ne karê mine ku li vir ji we re pêşkeş bikim. Dixezim tenê mînakekê bidim û bala we bikişînim nakokîyek rojane.
Bîst salan zêdetire ku li Elmanyê dijim. Di nav welatên Ewrûpayê de herî zêdetir tirk li Elmanyê dijin. Hêjmara wan ser 3 mîlyon kesan re ye. Bi texmînan 1/5 ên wan kurd in. Hewce nake ku li vir di derheqê sîyaseta komara Tirk, ya li ser ziman û çanda kurdî tiştekî binivisim. Texmîna min hemû xwendewan di vî warî de kêm zêde xwedî tecrûbe û malûmat in.
Dixwezim vegerim biwêja destpêka nivisê. Ew biwêj gotinek galeri/civakî ye. Gotinên galerî aql û fikrên civakê ne. Wexta gotinek galerî di jîyana wê cîvakê de nehat tetbîq kirin, ew kêmasîyek û nakokîyek wê civakê ye. Ew kêmasî û nakokî jî bi şiklekî di jîyana wî civakî de dibe sedema kêmasî û nakokî an. Nakokîyên cîvakî çiqas zêde bûn weqas di jîyana wî gelî de tesîra wan jî zêde dibe. Va li ser jîyana endamên wî gelî de jî tesîr dike.
Di vî warî de mînakek pir balkêş ev e: Sala çûyên 50 salîya koçberîya kesên ku li Tirkîyê hatine Elmanyê bû. Pir kesên li Tirkîyê hatine û 20, 30, 40, 50 salin li Elmanyê dijin hîn jî zimanê elmanî nizanin. Ji bo vê realîteya tirkên li vir dijin muheqqeq hîn pir sedemên din jî hene. Tu vazîyetên civakî bi çend sedeman nikarin verin îzah kirin. Lê gor dîtina min sedemek hinnebûna zimanê elmanî jî ew nakokîya gelê tirkê ku di tê de dijî ye. Mirov çer dikare di alîyekî de giringîya hinbûna ziman bi biwêja xwe bîne ziman û di alîyê din de jî ji bona bîrkirin û îmhkirina hinek zimanan çi ji dest tê bike.
Gotinek me kurdan heye: „Xwedê tu carî heqê bizina kol ji bizina bi qoç re nahêlîne.“ Dema gotin û kirinên cîvakekê an jî mirovekî hevûdin negirt, ew civak an jî ew kes bi xwe re dikeve nakokî yê. Nakokî jî tu kesî re nabe xêr û ber. Em dîsa bizivirin mînaka xwe. Gelê tirk her çiqas bibêjin „Her zimanek însanek e“ jî; ji ber zilm, zor û qedexe kirina zimanê kurdî ew nakokîya wan, wan bi xwe jî dorpeç dike, ji wan re dibe sedema hinnebûna zimanan.
15.04.2012, Stuttgart, yekşem.
Donnerstag, 5. April 2012
Tu û Wê/Wî
Ez li te, tu li min digerî heval. Ez dixwezim bibim hevalê te, tu dixwezî bibî hevala min. Hevaltî çîye, hûn dizanin, em dizanin?
Bi salane em ji xwe re rojên xwe yên hîn nehatî, pêşerojê dihewînin. Rojên nehatî. Ewê werin? Em li benda wan in, hûn li benda wan in. Lê nizam ew jî benda me ne? Gengaze/mumkîne ku ew roj werin, gengaze ku jî neyên. Mesele hatin û nehatina wan nine, mesele mayîn û nemayîna min e/te ye. Dema umrê min/te qîm bike, tuyê/ezê wan bibinî/im, qîm neke jî nebînî/im. Ya herî girîng hatin û nehatina wan nine, dîtin û nedîtina min/te jî nine. Ya herî giring payandina te ye/min e. Rojên derbaz bûn, mirov nikare wan şuve bîne. Pêşeroj jî hîn nehatîye. Jîyan dema ku niha em di tê de dijin e. Ne pêş, ne paş; ne jêr, ne jor; ne rast, ne çep. Tenê gava ku em di tê de dijin. Tu di wê gavê de çi bikî ewe jîyana te. Derî wê gavê her tişt xwe xapandin e. Berketina rojên bihurî jî, qisaweta ber rojên hîn nehatî jî mirov di vê gavê dûr dixine.
Nizanim, qet hat serê we! Dema mirov li benda tiştekî nebe, xwe di valatîyê de hîs dike. Valatîyek bê ser û bê bin. Di wê gavê de dem disekine. Mirov zen dike ku ew gava qet naqede. Mirov dorpeç dibe. Tu tişt nayê dîtin û bihîstin. Roj tune ye, şev tune ye; ne jî sar û germ. Mirov mîna kevirekî di binê golê da ye, golek kûr. Bê deng û bê beng. Lê bê dengîyek bi tirs û xof. Li der ve mîna kevir, li hundir ve mîna barûta li ber agir. Di navbera du serîyên dijî hev de çûyîn û hatin. Êdî tu tişt qîma te nake, tu kes ba te nine. Tu û tu, tu û xwe. Ewê wusa pir berxwe nede. An tu bi xwe bihesî, bi xwe re derîyekî bibînî, xwe bigihînî wê/wî. An jî tu bi xwe nehesî, bi xwe re şer bikî, bibî ser û bin, gijgilek. Êdî tu, tu ninî. Ger tu parçe parçe bibî. An jî derengbe jî hiş bê serê te, xwe bihesî. Ji ber ku xwe bigihînî wê/wî carek din dest bi jîyanê bikî, biherikî, bişemitî, bifirî, bicemidî, bihelî, bikelî, … Çi dikî bike, çi tê serê te bila were, lê di valatîyê de nemîne!
Carna dibe ku mirov bîhn çik bibe. Xem nîne. Wê demê lazime ku mirov bîhna xwe bigire, vêsa xwe bigire. Ev ne valatî ye. Ev ji bona destpêkek din amadebûn e. Ji bona hewlêdanek din hêzgirtin e. Tu û wê/wî mîna av û helm hevalên hevûdin in. Jîyan didome.
4.4.2012, Stuttgart, çarşem
Bi salane em ji xwe re rojên xwe yên hîn nehatî, pêşerojê dihewînin. Rojên nehatî. Ewê werin? Em li benda wan in, hûn li benda wan in. Lê nizam ew jî benda me ne? Gengaze/mumkîne ku ew roj werin, gengaze ku jî neyên. Mesele hatin û nehatina wan nine, mesele mayîn û nemayîna min e/te ye. Dema umrê min/te qîm bike, tuyê/ezê wan bibinî/im, qîm neke jî nebînî/im. Ya herî girîng hatin û nehatina wan nine, dîtin û nedîtina min/te jî nine. Ya herî giring payandina te ye/min e. Rojên derbaz bûn, mirov nikare wan şuve bîne. Pêşeroj jî hîn nehatîye. Jîyan dema ku niha em di tê de dijin e. Ne pêş, ne paş; ne jêr, ne jor; ne rast, ne çep. Tenê gava ku em di tê de dijin. Tu di wê gavê de çi bikî ewe jîyana te. Derî wê gavê her tişt xwe xapandin e. Berketina rojên bihurî jî, qisaweta ber rojên hîn nehatî jî mirov di vê gavê dûr dixine.
Nizanim, qet hat serê we! Dema mirov li benda tiştekî nebe, xwe di valatîyê de hîs dike. Valatîyek bê ser û bê bin. Di wê gavê de dem disekine. Mirov zen dike ku ew gava qet naqede. Mirov dorpeç dibe. Tu tişt nayê dîtin û bihîstin. Roj tune ye, şev tune ye; ne jî sar û germ. Mirov mîna kevirekî di binê golê da ye, golek kûr. Bê deng û bê beng. Lê bê dengîyek bi tirs û xof. Li der ve mîna kevir, li hundir ve mîna barûta li ber agir. Di navbera du serîyên dijî hev de çûyîn û hatin. Êdî tu tişt qîma te nake, tu kes ba te nine. Tu û tu, tu û xwe. Ewê wusa pir berxwe nede. An tu bi xwe bihesî, bi xwe re derîyekî bibînî, xwe bigihînî wê/wî. An jî tu bi xwe nehesî, bi xwe re şer bikî, bibî ser û bin, gijgilek. Êdî tu, tu ninî. Ger tu parçe parçe bibî. An jî derengbe jî hiş bê serê te, xwe bihesî. Ji ber ku xwe bigihînî wê/wî carek din dest bi jîyanê bikî, biherikî, bişemitî, bifirî, bicemidî, bihelî, bikelî, … Çi dikî bike, çi tê serê te bila were, lê di valatîyê de nemîne!
Carna dibe ku mirov bîhn çik bibe. Xem nîne. Wê demê lazime ku mirov bîhna xwe bigire, vêsa xwe bigire. Ev ne valatî ye. Ev ji bona destpêkek din amadebûn e. Ji bona hewlêdanek din hêzgirtin e. Tu û wê/wî mîna av û helm hevalên hevûdin in. Jîyan didome.
4.4.2012, Stuttgart, çarşem
Donnerstag, 29. März 2012
Newroz û Sîyaset
Em bixwezin jî nexwezin jî roj derbaz dibin; carna bi dilxweşî, carna jî bê kêfxweşî. Bi her roja bihurî re ji umrê/jîyana me rojek dadikeve. Em nikarin demê bidin sekandin, lê em dikarin bi hewldan û kirinên xwe bi demê re bibezên, jê îstifade bikin. Demsal bihar, roj rojek ji meha adarê ye. Newrojê mizgîna biharê da û derbaz bû. Em ji rojên xwe yên mayî nefes bi nefes dibuhurînin, roja xwe dipên.
Îsal newroz derbaz bû, lê hîn deng û benga wê derbaz nebû. Berê rojên zivistanê di herema Kurdîstanê de pir çetin bûn, yên ku dîtine dizanin. Hîn jî pir cîhan zivistan çetin e, lê ne qasî berê. Dû wan rojên bi zehmet, hatina biharê sedemek bîrojbahî û şahîyê bû. Va jî bi newrozê re dihat pîroz kirin. Raste, newroz ne tenê rojek xeberdana biharê ye. Her gel û her herem ji bona pîrozbahîya wê xwedî mîtolojîyekê ne jî. Mîtolojîya kurdan a di derheqê newrozê de Kawa ye. Di vê mîtolojîyê cure bi cure ders dikarin bên hildan. Rewşa me ya xirab a di warê sîyasî de şîroveya sîyasîya vê mîtolojîyê pêşve xist, meşhûr kir. Bi rastî newroz ne tenê rojek sîyasî ye, ne jî jîyan bi tenê sîyasetê pêk tê.
Niha dinêrim ku xarin û vexarina me, rabûn û rûniştina me bi rengên sîyasî pêk tên. Tu dibêjî di jîyana kurdan de derî sîyasetê tu tişt tune. Çima wusaye? Pir sedem hene. Di alîyekî de sîyaset lazim e. Di alîyekî de jî sîyaset zerar e. Her tişt cîhê xwe de xweş e. Yanê „kevir di cîhê xwe de giran e.“ Sîyaset jî wusa ye. Dema di cîh de û bi pîvan hat kirin, siyaset lazim û baş e. Dema ne di cîh de û zêde hat kirin êdî zerar e. Jîyan ne tenê sîyaset e. Di jîyanê de hîn zêdetir tiştên din jî hene. Siyaset ne karê her kesî ye, karê sîyasetvanan e. Dema her kesî siyaset kir, edî ew ne sîyaset e, ew li tevhevî ye.
Hêz û beza her mirovekî heta sinorekî ye. Di vê çarçoveyê de mirov dibe ku gor îmkan û armanca xwe planekî ji bo kar û barên xwe çê bike, gor wê hewlbide. Dema wusa nebû mirov nikare pêşîya xwe zelal bibîne, di alîyên tişt û kesên din de rehet tê xapandin.
Gor dîtina min em gelê kurd niha pir zêde politize bûne. Ji ber vê politîzebûnê pir tiştên din ên ji bo domandina jîyanê pêvist in her tim şuve davêjin. Bi nekirinên va tiştên muhîm jî pir kêmasî derdikevin pêşîya me, jîyana me ya bi zehmet zêdetir ji me diherime. Ji ber pir polîtizebûnê em sedemên va kêmasîyên xwe dîsa di çarçevoya sîyasetê de dinêrin. Loma em ne dikarin sedemên va çewtîyana rast tesbît bikin, ne jî dikarin ji wan re çareserîyan peyda bikin. Va ji bo me û gelê me şaşitîyek pir mezin e. Bi rastî halê me yî di vî warî de mîna gilokek bi navhev ketî ye. Em bi vê şiklî çiqas hilbidin ku vê gilokê ji navhev derbixin, weqas zêdetir giloka me bi navhev dikeve. Lomaye ku ger em di vî warî de halê xwe bînin ber xwe, carekî din di serî de hesabên xwe serrast bikin. Lazime her kes xwe bikşîne çarçoveya kar û barên xwe ku rewşa me hêdî hêdî serrast bibe. Sîyaset di destên sîyasetvanên xêrxaz de mîna şeyekî ye, herîya xas û gemarîyê ji nav hev derdixe. Sîyaset di destên kesên nezan û sîyasetvanên nexêrxaz de jî şûrekî serserî ye, di her veşandinekî de çep û rast serîyan difirîne.
Bi îmkanên teknikî pir tişt hêsan bûn. Va hêsanbûna ne di tenê alîyê rindîyê de, di alîyê xirabîyê de jî ye. Dema em bi xwe nehesin û bi xwe xwedî dernekevin hîn pir perîşan bibin. Sîyasetên gemar hîn pir çînan bînin serê me.
Nekirina tiştekî baş zerarek be, kirina tiştekî nebaş du zerar in.
Stuttgart, 29.03.2012, pêncşem
Îsal newroz derbaz bû, lê hîn deng û benga wê derbaz nebû. Berê rojên zivistanê di herema Kurdîstanê de pir çetin bûn, yên ku dîtine dizanin. Hîn jî pir cîhan zivistan çetin e, lê ne qasî berê. Dû wan rojên bi zehmet, hatina biharê sedemek bîrojbahî û şahîyê bû. Va jî bi newrozê re dihat pîroz kirin. Raste, newroz ne tenê rojek xeberdana biharê ye. Her gel û her herem ji bona pîrozbahîya wê xwedî mîtolojîyekê ne jî. Mîtolojîya kurdan a di derheqê newrozê de Kawa ye. Di vê mîtolojîyê cure bi cure ders dikarin bên hildan. Rewşa me ya xirab a di warê sîyasî de şîroveya sîyasîya vê mîtolojîyê pêşve xist, meşhûr kir. Bi rastî newroz ne tenê rojek sîyasî ye, ne jî jîyan bi tenê sîyasetê pêk tê.
Niha dinêrim ku xarin û vexarina me, rabûn û rûniştina me bi rengên sîyasî pêk tên. Tu dibêjî di jîyana kurdan de derî sîyasetê tu tişt tune. Çima wusaye? Pir sedem hene. Di alîyekî de sîyaset lazim e. Di alîyekî de jî sîyaset zerar e. Her tişt cîhê xwe de xweş e. Yanê „kevir di cîhê xwe de giran e.“ Sîyaset jî wusa ye. Dema di cîh de û bi pîvan hat kirin, siyaset lazim û baş e. Dema ne di cîh de û zêde hat kirin êdî zerar e. Jîyan ne tenê sîyaset e. Di jîyanê de hîn zêdetir tiştên din jî hene. Siyaset ne karê her kesî ye, karê sîyasetvanan e. Dema her kesî siyaset kir, edî ew ne sîyaset e, ew li tevhevî ye.
Hêz û beza her mirovekî heta sinorekî ye. Di vê çarçoveyê de mirov dibe ku gor îmkan û armanca xwe planekî ji bo kar û barên xwe çê bike, gor wê hewlbide. Dema wusa nebû mirov nikare pêşîya xwe zelal bibîne, di alîyên tişt û kesên din de rehet tê xapandin.
Gor dîtina min em gelê kurd niha pir zêde politize bûne. Ji ber vê politîzebûnê pir tiştên din ên ji bo domandina jîyanê pêvist in her tim şuve davêjin. Bi nekirinên va tiştên muhîm jî pir kêmasî derdikevin pêşîya me, jîyana me ya bi zehmet zêdetir ji me diherime. Ji ber pir polîtizebûnê em sedemên va kêmasîyên xwe dîsa di çarçevoya sîyasetê de dinêrin. Loma em ne dikarin sedemên va çewtîyana rast tesbît bikin, ne jî dikarin ji wan re çareserîyan peyda bikin. Va ji bo me û gelê me şaşitîyek pir mezin e. Bi rastî halê me yî di vî warî de mîna gilokek bi navhev ketî ye. Em bi vê şiklî çiqas hilbidin ku vê gilokê ji navhev derbixin, weqas zêdetir giloka me bi navhev dikeve. Lomaye ku ger em di vî warî de halê xwe bînin ber xwe, carekî din di serî de hesabên xwe serrast bikin. Lazime her kes xwe bikşîne çarçoveya kar û barên xwe ku rewşa me hêdî hêdî serrast bibe. Sîyaset di destên sîyasetvanên xêrxaz de mîna şeyekî ye, herîya xas û gemarîyê ji nav hev derdixe. Sîyaset di destên kesên nezan û sîyasetvanên nexêrxaz de jî şûrekî serserî ye, di her veşandinekî de çep û rast serîyan difirîne.
Bi îmkanên teknikî pir tişt hêsan bûn. Va hêsanbûna ne di tenê alîyê rindîyê de, di alîyê xirabîyê de jî ye. Dema em bi xwe nehesin û bi xwe xwedî dernekevin hîn pir perîşan bibin. Sîyasetên gemar hîn pir çînan bînin serê me.
Nekirina tiştekî baş zerarek be, kirina tiştekî nebaş du zerar in.
Stuttgart, 29.03.2012, pêncşem
Mittwoch, 21. März 2012
Îro Newroz e
Dem bi demê re diherike, mirov jî ji pê re. Gav bi gav, deqqe, seat û roj. Hefte û meh dikevin navberê, dor tê ser dorê. Demsal bi demsalan re, sal bi salan re tên girêdan. Jîyan, dîtin, bûyer û hemu tiştên sere erdê. Mirov ji wan hinekan di jîyana xwe her roj, hinekan di salê de carê, hinekan çend caran û hinekan jî yek care dibîne. Hinek zû tên bîr kirin, hinek jî qet nayên bîr kirin, Her tişt dor bi dor, carna jor û carna jêr.
Wexta em jîyanê mîna rêyekê bihesibînin, di jîyanê de hinek tişt li ser rêya mirov da hene. Mirov an ji wan îstîfade dike, an jî nake. Li jê îstifade kirin û nekirin wî tiştî ji bi xwe kêm û zêde nake. Lê ji bona mirov di navbera jê îstîfade kirin û nekirinê de ferqeq mezin derdikeve holê. Ew ferqa carna mîna şev û roj aşîkar, carna jî mîna genim û nan bi hevra ye.
Hemû roj rojên Xwedê ne. Hinek roj, ji gor hinek bawerîyan, hinek ciwakan, an jî hinek mirovan ne mîna rojên din in. Hinek roj salvegera bûyerekê ne. Mirov naxweze wan bûyeran bîrbike û ew bên bîrkirin. Ji bona bîranînê her sal wê rojê bi wê bûyerê ve girê dide.
Hinek tiştên ku mirov her roj dikin çiqas balkêş dibin bila bibin, di çavên mirov de girangîya xwe hêdî hêdî wenda dikin. Dive mirov carna halê xwe biguhere ku ew tiştên wî yên ku ji ber rojaneyî êdî pê nahese, dîsa pê bihese. Çi rind, çi xirab, wan carekî din ber xwe re bîne û gor wê başîyên xwe xwedî derbikeve, nebaşîyên xwe jî cîh bihêlîne.
Îroj 21ê adarê, roja newrozê ye. Her kes bi torekî newrozê şirove û pîroz dike. Pir caran jî bûyerên dijî pîrozkirinê di newrozê de tên kirin. Ew jî qedera me ye. Em dizanin ku newroz bi çi şiklî bê pîrozkirinê jî destpêka biharê û sala nû ye.
Bihar nişitekî di nû de destpêkirina jîyanê ye. Xezaya di demsala zivistanê de nişitê jîyanê dûr ma yê biharê dîsa serî hildide û di nû de nişitên xwe yên jîyanê nîşan dide.
Lê em însan? Bila her kes xwe binêre, di jîyana wî de nişitên zinditîyê yan jî nişitên mirinê zêdetir xwe nîşan didin? Hêvî dikim ku hûn di jîyana xwe de zêdetir nişitên zindiyê bîbînîn.
21.03.2012, Stuttgart, çarşem
Wexta em jîyanê mîna rêyekê bihesibînin, di jîyanê de hinek tişt li ser rêya mirov da hene. Mirov an ji wan îstîfade dike, an jî nake. Li jê îstifade kirin û nekirin wî tiştî ji bi xwe kêm û zêde nake. Lê ji bona mirov di navbera jê îstîfade kirin û nekirinê de ferqeq mezin derdikeve holê. Ew ferqa carna mîna şev û roj aşîkar, carna jî mîna genim û nan bi hevra ye.
Hemû roj rojên Xwedê ne. Hinek roj, ji gor hinek bawerîyan, hinek ciwakan, an jî hinek mirovan ne mîna rojên din in. Hinek roj salvegera bûyerekê ne. Mirov naxweze wan bûyeran bîrbike û ew bên bîrkirin. Ji bona bîranînê her sal wê rojê bi wê bûyerê ve girê dide.
Hinek tiştên ku mirov her roj dikin çiqas balkêş dibin bila bibin, di çavên mirov de girangîya xwe hêdî hêdî wenda dikin. Dive mirov carna halê xwe biguhere ku ew tiştên wî yên ku ji ber rojaneyî êdî pê nahese, dîsa pê bihese. Çi rind, çi xirab, wan carekî din ber xwe re bîne û gor wê başîyên xwe xwedî derbikeve, nebaşîyên xwe jî cîh bihêlîne.
Îroj 21ê adarê, roja newrozê ye. Her kes bi torekî newrozê şirove û pîroz dike. Pir caran jî bûyerên dijî pîrozkirinê di newrozê de tên kirin. Ew jî qedera me ye. Em dizanin ku newroz bi çi şiklî bê pîrozkirinê jî destpêka biharê û sala nû ye.
Bihar nişitekî di nû de destpêkirina jîyanê ye. Xezaya di demsala zivistanê de nişitê jîyanê dûr ma yê biharê dîsa serî hildide û di nû de nişitên xwe yên jîyanê nîşan dide.
Lê em însan? Bila her kes xwe binêre, di jîyana wî de nişitên zinditîyê yan jî nişitên mirinê zêdetir xwe nîşan didin? Hêvî dikim ku hûn di jîyana xwe de zêdetir nişitên zindiyê bîbînîn.
21.03.2012, Stuttgart, çarşem
Freitag, 16. März 2012
Tu Bîr Nabî Helepce!
Di va rojên biharê de dil dixwest ku di derheqên kulîlk û bedewîya biharê de binivsînim. Lê 16 û 17ê meha adarê çilmisândina kulîlkên Helepceyê tîne bîra min. Êdî ji bona nivisandina kulîlk û bedewîya biharê mecal namîne.
Em kurd ji kul û keseran re kedî bune. Bûyerên hatine serên me, pêşî wan tine bîra me. Kul û keser di jîyana me de weqas cîh girtîne ku em demên xwe yên bi şahî jî bi stranên huznên dixemilînin. Di meha adarê de newroz bên pîrozkirin jî, govend bên girtin jî va rojên maha adarê bê bîranîna komkujîya Helepce yê tu car nikarin derbaz bibin. Ger tu car va komkujîya neyê bîrkirin jî. Kêsên ku neynin bîra xwe bîr dikin. Kesên ku bîr bikin jî bi xwe tên bîrkirin. Em nikarên bûyerên hatine serên me bîr bikin. Bîrkirina wan ji me re lûkse. Lûksek wusa însanîyetê diqedîne, koka me tîne. Tu bîr nabî HELEPCE!
Laşên kesên ku di komkujîya Helepceyê de hatin kuştin dîsa mîna şerîtekê fîlmê ber çavên min re derbaz dibin. Lê ew sureta ku kalo, dergûş li hemêze de, li ber şêmûga derî de, ser dewrûyan ketîye carna nayê birkirin. Ger qet tu suret neyê bîrkirin ku mirov bizane zalimtî çiqas xwinxartî ye.
Stuttgart, 16.03.2012, ênî
Em kurd ji kul û keseran re kedî bune. Bûyerên hatine serên me, pêşî wan tine bîra me. Kul û keser di jîyana me de weqas cîh girtîne ku em demên xwe yên bi şahî jî bi stranên huznên dixemilînin. Di meha adarê de newroz bên pîrozkirin jî, govend bên girtin jî va rojên maha adarê bê bîranîna komkujîya Helepce yê tu car nikarin derbaz bibin. Ger tu car va komkujîya neyê bîrkirin jî. Kêsên ku neynin bîra xwe bîr dikin. Kesên ku bîr bikin jî bi xwe tên bîrkirin. Em nikarên bûyerên hatine serên me bîr bikin. Bîrkirina wan ji me re lûkse. Lûksek wusa însanîyetê diqedîne, koka me tîne. Tu bîr nabî HELEPCE!
Laşên kesên ku di komkujîya Helepceyê de hatin kuştin dîsa mîna şerîtekê fîlmê ber çavên min re derbaz dibin. Lê ew sureta ku kalo, dergûş li hemêze de, li ber şêmûga derî de, ser dewrûyan ketîye carna nayê birkirin. Ger qet tu suret neyê bîrkirin ku mirov bizane zalimtî çiqas xwinxartî ye.
Stuttgart, 16.03.2012, ênî
Samstag, 10. März 2012
Bîranînên Minên Zaroktîyê / Navên Mehan Bi Kurdî
Ez di gundekî piçûkê Kurdîstana bakûr de hatim dunê û zaroktîya min li wir derbaz bû. Zimanê minê zikmakî kurdî/kurmancî bû. Di mektebê/dibistanê de hinî zimanê tirkî bûm. Ji ber ku mîna niha televîzyon, radyo, înternet û hwd tunebûn pêş destpêka mektebê axifandina me kurdîyek zelal bû, pir kêm kelîmeyên/peyîvên tirkî di tê de derbaz dibûn.
Jîyana me jî di çarçoveya jîyana gundîtîyê de şiklê xwe digirt û derbaz dibû. Yanê tesîrên/bandorên bûyerên derî heremê wer zû li ser jîyana me tesîr nedikir. Hajîya me li wan tunebû. Ancax kesek li derî gund bihatana gund, di gund de demekî bimana dikarî di wê pêvajoyê de li ser me tesîr bike. Ew jî pêvajoyek dirêj bû. Di wê pêvajoyê de me jî tesîrek li wî/wê dikir.
Di serî de muellîm/mamoste û malbata wan bûn, yên ku ji derî heremê dihatin û li ba me dijîyan. Di serî de guhertin wan li ser me kir. Dû re jî kesên ku diçûn demekî di bajarên mezin de diman û vedigerîyan/dizivirîyan gund ji xwe re hinek guhertin dihanîn. Hêdî hêdî xwendekarên di gund de dibistana seretayî (ilk okul) qedandin û ji bona dibistana navîn û dibistana amadeyî/lîse çûn bajaran. Wan li wir xwend û dû re bûn memûrên devletê. Li serlêdana wan re zêdetir guhertin ba me peyda bû. Berê ew kesên jîyana wan ne mîna yên me bûn kesên biyanî/xerîb bûn. Lê va yên dû re bûn memûr û bi jîyanek din hatin, nas û dostên me bûn. Êdî şert û şûrtên me jî hatibûn guhertin. Zêdetir kes diçûn bajarên mezin, li wir diman, demekî şuve dîsa vedigerîyan gund. Wan ji xwe re hinek guhertin jî dihanîn. Di gund de kesên ji bona kar di Ewrûpayê de dixebitîyan jî hêdî hêdî zêde dibûn. Êdî di gundan de jî jîyanek tecritkirî/îzole ne minkun/gengaz bû. Di nîvên salên 1980 de cêran hat gund. Bi cêranê re televîzyon jî hat. Êdî televîzyon zêdetir di jîyana gundîyan de bû sedema guhertinê. Televîzyon bi serê xwe nikare guhertinek aqas mezin peyda bike. Pir sedemên din jî hene. Di vî warî de mirov dikare pir tiştan binivisîne. Mijara nivisa mina îroj ne ewe.
Bi salan bû em kurd di alîyê dewleta tirk de hatibûn tecrîtkirin. Dewletê dixwest ku pêşîyê pêwendîya me bi kurd û kurditîyê re bibire, dû re jî gor sîyaseta xwe me tirk û tirkitîyê ve girê bide. Di vî warî de çîn neman hatin serên me, dek û dolav neman li ser me hatin lihîstikandin. Em jî bi nezantîya xwe ji wan re ketin bezê. Hîn jî wusa berdewame. Xwedê soxîna me xêr bike.
Dema me di gund de hîn jîyanek tecrîtî didomand, me wextên xwe gora hereketa rojê tayîn dikir. Ronahî ji me re destpêka rojê, tarîbûn jî dawîya rojê bû. Me navên rojên hefteyê dizanî, lê navên meha ku em di tê de bûn nedizanî. Me navên demsalan dizanî, lê me kelîmeya demsal bi xwe nedizanî. Dixwezim ku bi mînakan/mîsalan vê mijarê ji we re hinekî bidim salixandin.
Mînak: Me digot zivistan, meha navîn, roja ênîyê. Roja pêncşemîyê serê sibê. Havîna paşin. Payîza pêşin. Roja duşemîyê danê êvarê. Çileyê zivistanê û hwd. Va navkirana têra jîyana me ya gundîtîyê dikir, ji ber ku em hatibûn tecrîtkirinê, ji ber ku em pir bûyerên derî heremê nedihesîyan.
Dû re di gundên kurdan de mektebên tirkan hatin çêkirin û tedrîsata wan hatin dayîn. Gor sîyaseta dewletê her kes tirk bû, ger hinî zimanê tirkî bibûna, mîna xwesteka wan jîyana xwe berdewam bikira. Bi hinbûna tirkî me dinyayek din keşf kir. Va ji bo me dibû ku pir baş bibûna, dema ji me înkarkirina me nehatina xwestin. Na na nehatina spartin (dayatmak). Vê spartinê çi hanî serê me û çi nehanî serê me. Herî baş Xwedê dizane, lê qasî ku pê hesîyane em dizanin. Bi kurtayî em însanîyetê derketin. Bila va jî niha li vir bimîne…
Mîna gotinek bi tirkî: “Her zimanek insanek e.” Em hinî zimanê tirkî bûn. Hêdî hêdî em hinî hinek tiştên din jî bûn. Yanê em bûn du însan. Lê ji me re gotin ew însanê hûn berê ew bûn, ew ne însan bû, wî cîh bihêlînin, wî înkar bikin. Me hinekan ew înkar kir, me hinekan ew di dilê xwe de veşart, me hinekan ew ji xwe re kir bela…
Em jî însan bûn, di mêjoyê me de jî pirs pêk dihatin. Wexta me di mektebê de navê mehên salê bi tirkî hindikirin, me dixwest navên wanên kurdî jî bizanin. Lê kesî nedizanî, îmkan ji ber me dihatin qutkirin. Li serda jî kesên ku ji me, yên ku xwe înkar kiribûn digotin: “Binêrin, va ne zimane. Navên mehên salê jî di vanî de tuneye.” Du re em kesên ku bi wan qan nebûn bi sloganên li ser dîwaran “adar” û “gulan”ê hesîyan. Lê zalim bi tedarik bûn. Ji me re gotin ew derewên qominîstan in. Em parçe parçe kirin, berdan hev. Medreseyên me yên bi kurdî tedrîsat dikirin jî mîna cîhên paşvexwazan hatibûn ragihandin.
Sal derbaz bûn, pir tişt qewimîn. Êdî derew nehatin vêşartin. Bi derketina înternetê hinbûna zimanê kurdî hêsantir bû. Ne ji herkesî re, tenê ji kesên ku dixwestin hin bibin, lê nedikarîyan re.
Tê bîra min ku, min rojekê di dibistanê/mektebê de navên mehan bi tirkî hin kir. Wexta hatim mal, ji dapîra xwe ya rehmeti navên mehan bi kurdî pirs kir. Wî tenê min re navên 3 mehan bi kurdî karîya bibêj e: “Adar, Nîsan û Gulan”.
Ne min êdî navên mehan bi kurdî mereq kir, ne jî îmkanek hebû ku ez hin bibim. Sal derbaz bûn, li Elmanyê rûpela salnameyek kurdî ket destê min. Di wê rûpelê de navên mehan hatibûn nivisandin. Dû re min bi xwe jî hinek lêkolîn kirin. Rastî hinek agahîyên/malûmatên dijî hev jî hatim. Dîsa jî dixwezim va navên mehan bi kurdî pêşkeşî we bikim. Gor salnameya kurdî sal 21ê adarê dest pê dike. Loma meha yekemîn jî adar e. Dibe ku ji we re hinekî xelat bê. Di Elmanyê de jî bihar 21ê adarê dest pê dike. Çima? Ez nizanim. Navên mehan bi kurdî wusa ne.
1. Adar – Newroz – Xakeliv
2. Nîsan – Nîşan
3. Gulan – Cewzerdan
4. Puşper – Hezîran
5. Tîrmeh – Temûz
6. Tebax – Gelavêj
7. Elûn – Îlon – Rezber
8. Cotan – Cotmeh – Kewçer – Gelarêzan
9. Mijdar – Sermawez
10. Kanûn – Berfenbar – Çirya Pêşî
11. Çile – Rebendan – Çirya Paşî
12. Sibat – Reşemî – Reşemeh
Di serî de min dixwest di derheqê bi kurdî navên mehan de hinek tiştan bînim bîra xwe. Li ber komputûrê rûniştim. Ew tiştên din jî hatin bîra min. Min nexwest wan ji we bihêwişînim.
Stuttgart, 10.03.2012, şemî.
Jîyana me jî di çarçoveya jîyana gundîtîyê de şiklê xwe digirt û derbaz dibû. Yanê tesîrên/bandorên bûyerên derî heremê wer zû li ser jîyana me tesîr nedikir. Hajîya me li wan tunebû. Ancax kesek li derî gund bihatana gund, di gund de demekî bimana dikarî di wê pêvajoyê de li ser me tesîr bike. Ew jî pêvajoyek dirêj bû. Di wê pêvajoyê de me jî tesîrek li wî/wê dikir.
Di serî de muellîm/mamoste û malbata wan bûn, yên ku ji derî heremê dihatin û li ba me dijîyan. Di serî de guhertin wan li ser me kir. Dû re jî kesên ku diçûn demekî di bajarên mezin de diman û vedigerîyan/dizivirîyan gund ji xwe re hinek guhertin dihanîn. Hêdî hêdî xwendekarên di gund de dibistana seretayî (ilk okul) qedandin û ji bona dibistana navîn û dibistana amadeyî/lîse çûn bajaran. Wan li wir xwend û dû re bûn memûrên devletê. Li serlêdana wan re zêdetir guhertin ba me peyda bû. Berê ew kesên jîyana wan ne mîna yên me bûn kesên biyanî/xerîb bûn. Lê va yên dû re bûn memûr û bi jîyanek din hatin, nas û dostên me bûn. Êdî şert û şûrtên me jî hatibûn guhertin. Zêdetir kes diçûn bajarên mezin, li wir diman, demekî şuve dîsa vedigerîyan gund. Wan ji xwe re hinek guhertin jî dihanîn. Di gund de kesên ji bona kar di Ewrûpayê de dixebitîyan jî hêdî hêdî zêde dibûn. Êdî di gundan de jî jîyanek tecritkirî/îzole ne minkun/gengaz bû. Di nîvên salên 1980 de cêran hat gund. Bi cêranê re televîzyon jî hat. Êdî televîzyon zêdetir di jîyana gundîyan de bû sedema guhertinê. Televîzyon bi serê xwe nikare guhertinek aqas mezin peyda bike. Pir sedemên din jî hene. Di vî warî de mirov dikare pir tiştan binivisîne. Mijara nivisa mina îroj ne ewe.
Bi salan bû em kurd di alîyê dewleta tirk de hatibûn tecrîtkirin. Dewletê dixwest ku pêşîyê pêwendîya me bi kurd û kurditîyê re bibire, dû re jî gor sîyaseta xwe me tirk û tirkitîyê ve girê bide. Di vî warî de çîn neman hatin serên me, dek û dolav neman li ser me hatin lihîstikandin. Em jî bi nezantîya xwe ji wan re ketin bezê. Hîn jî wusa berdewame. Xwedê soxîna me xêr bike.
Dema me di gund de hîn jîyanek tecrîtî didomand, me wextên xwe gora hereketa rojê tayîn dikir. Ronahî ji me re destpêka rojê, tarîbûn jî dawîya rojê bû. Me navên rojên hefteyê dizanî, lê navên meha ku em di tê de bûn nedizanî. Me navên demsalan dizanî, lê me kelîmeya demsal bi xwe nedizanî. Dixwezim ku bi mînakan/mîsalan vê mijarê ji we re hinekî bidim salixandin.
Mînak: Me digot zivistan, meha navîn, roja ênîyê. Roja pêncşemîyê serê sibê. Havîna paşin. Payîza pêşin. Roja duşemîyê danê êvarê. Çileyê zivistanê û hwd. Va navkirana têra jîyana me ya gundîtîyê dikir, ji ber ku em hatibûn tecrîtkirinê, ji ber ku em pir bûyerên derî heremê nedihesîyan.
Dû re di gundên kurdan de mektebên tirkan hatin çêkirin û tedrîsata wan hatin dayîn. Gor sîyaseta dewletê her kes tirk bû, ger hinî zimanê tirkî bibûna, mîna xwesteka wan jîyana xwe berdewam bikira. Bi hinbûna tirkî me dinyayek din keşf kir. Va ji bo me dibû ku pir baş bibûna, dema ji me înkarkirina me nehatina xwestin. Na na nehatina spartin (dayatmak). Vê spartinê çi hanî serê me û çi nehanî serê me. Herî baş Xwedê dizane, lê qasî ku pê hesîyane em dizanin. Bi kurtayî em însanîyetê derketin. Bila va jî niha li vir bimîne…
Mîna gotinek bi tirkî: “Her zimanek insanek e.” Em hinî zimanê tirkî bûn. Hêdî hêdî em hinî hinek tiştên din jî bûn. Yanê em bûn du însan. Lê ji me re gotin ew însanê hûn berê ew bûn, ew ne însan bû, wî cîh bihêlînin, wî înkar bikin. Me hinekan ew înkar kir, me hinekan ew di dilê xwe de veşart, me hinekan ew ji xwe re kir bela…
Em jî însan bûn, di mêjoyê me de jî pirs pêk dihatin. Wexta me di mektebê de navê mehên salê bi tirkî hindikirin, me dixwest navên wanên kurdî jî bizanin. Lê kesî nedizanî, îmkan ji ber me dihatin qutkirin. Li serda jî kesên ku ji me, yên ku xwe înkar kiribûn digotin: “Binêrin, va ne zimane. Navên mehên salê jî di vanî de tuneye.” Du re em kesên ku bi wan qan nebûn bi sloganên li ser dîwaran “adar” û “gulan”ê hesîyan. Lê zalim bi tedarik bûn. Ji me re gotin ew derewên qominîstan in. Em parçe parçe kirin, berdan hev. Medreseyên me yên bi kurdî tedrîsat dikirin jî mîna cîhên paşvexwazan hatibûn ragihandin.
Sal derbaz bûn, pir tişt qewimîn. Êdî derew nehatin vêşartin. Bi derketina înternetê hinbûna zimanê kurdî hêsantir bû. Ne ji herkesî re, tenê ji kesên ku dixwestin hin bibin, lê nedikarîyan re.
Tê bîra min ku, min rojekê di dibistanê/mektebê de navên mehan bi tirkî hin kir. Wexta hatim mal, ji dapîra xwe ya rehmeti navên mehan bi kurdî pirs kir. Wî tenê min re navên 3 mehan bi kurdî karîya bibêj e: “Adar, Nîsan û Gulan”.
Ne min êdî navên mehan bi kurdî mereq kir, ne jî îmkanek hebû ku ez hin bibim. Sal derbaz bûn, li Elmanyê rûpela salnameyek kurdî ket destê min. Di wê rûpelê de navên mehan hatibûn nivisandin. Dû re min bi xwe jî hinek lêkolîn kirin. Rastî hinek agahîyên/malûmatên dijî hev jî hatim. Dîsa jî dixwezim va navên mehan bi kurdî pêşkeşî we bikim. Gor salnameya kurdî sal 21ê adarê dest pê dike. Loma meha yekemîn jî adar e. Dibe ku ji we re hinekî xelat bê. Di Elmanyê de jî bihar 21ê adarê dest pê dike. Çima? Ez nizanim. Navên mehan bi kurdî wusa ne.
1. Adar – Newroz – Xakeliv
2. Nîsan – Nîşan
3. Gulan – Cewzerdan
4. Puşper – Hezîran
5. Tîrmeh – Temûz
6. Tebax – Gelavêj
7. Elûn – Îlon – Rezber
8. Cotan – Cotmeh – Kewçer – Gelarêzan
9. Mijdar – Sermawez
10. Kanûn – Berfenbar – Çirya Pêşî
11. Çile – Rebendan – Çirya Paşî
12. Sibat – Reşemî – Reşemeh
Di serî de min dixwest di derheqê bi kurdî navên mehan de hinek tiştan bînim bîra xwe. Li ber komputûrê rûniştim. Ew tiştên din jî hatin bîra min. Min nexwest wan ji we bihêwişînim.
Stuttgart, 10.03.2012, şemî.
Abonnieren
Posts (Atom)