Îroj Sersala Destpêka Rojanê Ye

Par, ango sala çû, îroj min dest vê rojaneya xwe kir. Îroj sersala rojanê ye. Di vê navberê de meh bû min tenê nivisek nivisand, meh bû çend nivis. Heyan dest min hat hewlda xwe ku tu mehe bê nivis nebihurînim. Va hewldana ji min re bû sedemek ji bo nivisandinê jî. Di vî warî de rojane gihîşt armanca xwe. Di alîyên din de ji hîn zû ye ku mirov tiştekî bibêje. Hêvîdarim ku va rojaneya bibe hîn sedemên pir tiştên baş. Hewldan ji me, serkeftxistin jî ji Xwedayê me.

Dema mirov ji xwe re armancekê belu bike û ji bona vê hewlbide, ewê bigîhê armanca xwe. Dibe ku ew armanc gor xwestina wî kesî nemeşe, lê ew hewldan bi şiklekî bandore xwe nîşan bide. Gor bawerîya min tu tişt badîhewa nine, zû û dereng bandore xwe nîşan dide.

Îsal di 3ê vê meha rêbendanê/çile de Xwedê nesîp kir, min fuara kitêban ku li bajarê Duîsburga Elmanyê hatibû darxistin  serî lê da. Fuar li Elmanyê hatibû darxistin, lê weşanxaneyên tevî bûn li Tirkîyê hatibûn. Weşanxaneya Nûbihar jî beşdarî fuarê bibû. Min hinek kitêb/pirtûk girtin. Dema min pereyê kitêban da, çavên min kitêbekî din ket, bala min kişand. Min ew kitêba jî girt. Niha pir kêfxweşim ku girtina wê kitêbê jî nesîbê min bû.

Navê kitêbê: „Şev û Roj Berbiqa Li Ser Avê Me“. Niviskarê wê birêz Sidîq Gorîcan. Kitêb di sala 2012 de ji alîyê weşanxaneya Nûbihar ve hatîye weşandin. Helbestên kek Sidîq dema ku di kovara Nûbihar de tên weşandin jî bala min dikişînin. Lê vê kitêbê bi helbestên xwe zêdetir ez dorpeç kirim. Dixwezim ku her kesê xwendewan helbestan jî bixwînin. Helbest di nav berhemên edebî de mîna tacê/zerzenga serên padîşahan in.

Lê vir ji çend rojan pêşt ve hevalekî di facebookê de bidûhev çend çarînên helbestan pêşkeşî hevalên xwe kir. Di bin çarînekî de min şirovek wusa nivisand. „Gor kevneşopên me yên berê, dema kesekî li ser mijarek giran biaxifîya, di serî de bi çarinek helbestekî dest bi axaftina xwe dikir. Axaftin dû re jî bi çarînên helbestan dihat xemilandin. Bi vê şiklî ne tenê xîtabî mêjoyên guhdaran, xîtabî ruhê wan jî dihat kirin. Ji îhmalkirina ruh li vir ve me pir tişt wenda kir.”

Di van rojên dawîyê de min xwest ku di derbarî helbestê de hinek agahdar bibim. Ma helbest çî ye? Di înternetê de hinek lêkolîn pêk hanî. Di ansîklopedîya Wikipedia di beşa kurdî de du hevok hatibûn nivisandin. Min ew du hevok bi hinek hevokên din xemilandin. Îroj pê hesîyam ku hevalekî din ew hevokên me ji alîyên rêzimanî ve hinekî din serrast kirîyê. Ez dixwezim wan çend hevokên di Wikipediayê de li vir peşkeşî we bikim û nivisa xwe dawî bînim.

„Helbest an jî şiîr di edebiyatê de beşek girîng e; ku di edebiyata kurdî de beşa herî girîng e. Gor fikrên ekseriyetê li serê erdê destpêka edebiyatê bi helbestê bûye; ango berhema edebiyatê ya yekem helbest e.

Helbest, hunera derbirîna tecrûbeya dilînî û hiş, bi lêhûrbûn û ji dervê awayên ji rêzê, wateyên ziman, deng û lêdanan bi pergaleke belî dixebitîne ye. Bi corekî din helbest şêweyek vegotina wêjeyî ye ku bi sembolên dewlemend, bi peyvên birîtm û bi dengên ahangdar tê hûnandin. Lê dîsa jî tarîfeka ku herkes li ser ittîfak bike tune ye.

Di helbestê de bibîrxistin, nîgaş, sehek, feraset cihên girîng digirin. Vegotin zêdetir porkirî ye, bilêvkirin zêdetir bi muzîkî û bi tesîr e, hest zêdetir li pêş û hêzdar e. Hesteyên derûnî, rindîyek bandorker, nagihaniyek bi sir heye. Pêwendîyên di navbera peyiv û deng de bi awazî e. Helbest heqîqetê bi tehayûlan bilêv dike û li ba her xwendevanekî curecur bandor, întîba û bibîrxistanan derdixe holê. Di helbestan de ruhek heye ku xwendewanên xwe curecur dorpeç dike. Di navbera helbest, stran, muzîk û govend de pêwendîyek zexm heye.“

Stuttgart, 17.01.2013, pêncşem

Dor Tê Ser Dorê

Şev tarî ye. Hîn tiştên din hene ku şevê jî tarîtir in. Tarîtîya şevê amedebûna ji bo rojê ye. Tarî dibe ku mirov bikişin malên xwe, ji zav û zêçên xwe re hinek hemhal bibin, birazên ku bi vêsayî carek din dest bi rojê bikin. Lê tarîtîyên din ne wusa ne. Şev tu car rojê natirse, dizane ku dem di navbera wan de hatîye parvekirin. Heqê her kesi belû ye. Carna roj ji şevê digre, carna jî şev ji rojê. Di salê de du caran dibin mîna hev, du caran jî hevûdin zêdetir dûr dikevin. Lê dûrketina wan a ji hevûdin belû ye. Dûrketin ji bona carek din li bervûhev zivirandin e. Şev jî dizane ku ew bê rojê, roj jî dizane ku ew bê şevê nabe. Loma hevûdin dihebînin. Yek ji yê din re dibe neynik.

Ka carê ji ber xwe re bînin. Her dem roj be çi dibe, an jî her dem şev be? Jîyan ser û bin dibe. Pir tiştên ku ji bo me mîna nan û av normal tên dîtin û hesabkirin êdî dibe ku qet nebin. Pêş her tiştî xewa me ser û bin bibe. Xew, ji bo jîyanê tiştekî bingehî.  Xew carê têk çu, ewê hîn pir tiştên din jî têk biçin. Hiş di serî de nabîne, çav sor dibin, guh digujin, dest dilerizin, hêz diqede, mirov gêjo dibe. Şev û roj maneya xwe wenda dikin. Jîyan êdî barek giran e. Bêhn ji mirov teng dibe. Tu tişt êdî mina berê nabe. Belê xew…

Şew bi stêrikan dixemlîne ezmanin xwe. Heyvê jî li ber wan de dardadike. Heyv naxweze her şev bi eynî bejn û balê derbikeve ber stêrkan. Her şev an hinek bejnzirav, an jî hinek darûber dibe. Destmala xwe digire û derdikeve govendê. Xwe di vî alî û di wî alî de dihejîne, badikeve; heyan serê subê. Stêrk jî li dû û dora wê re tên û terin; ji wê re govendê digirin. Di rojên ewrî de dikevin paş perdeya ewran, li wir didomînin govenda xwe. Di rojên sayî de li ber çavan in. Bi hemû xeml û zînetên xwe diçûriskin li ser me re. Ew hemû her dem li wir in, digerin, dorê tînin ser dorê. Heyan serê sibê li ezmanan dor dora wan e. Li berbangê re edî hêdî hêdî xatir dixwezin. Westîyane, xwe por dikin, dikevin xewa kur, vêsa xwe digirin. Dor dora rojê ye edî, ew dizanin. Tecawuzê heqê hev kirin şerm e, ew sinorê hevûdin dizanin. Ji berbangê re hêdî hêdî melûl dibin.

Roj hat, şev diqede. Feqet roj, rojtîya xwe dizane. Naxweze şevê bixeyîdîne; hêdî hêdî hildide. Pêşîyê xwe nîşan nade, hinekî ji ronîya xwe dişîne. Dibe ku şev biceniqe, bitirse. Na hewcî nîne. Şev jî şevtîya xwe dizane, înatîyê nake. Kengê ronîya berbangê serî hilda, dizane ku wext wexta çûyînê ye. Xwe hêdî hêdî amade dike.

Roj bi şandina ronîya xwe hatina xwe dîyar dike; bi tirîjên xwe jî silava serê sibe dide. Êdî amadeye ji bo destpêka jîyana rojê. Xewa şevê qut bîye, jîyana rojê dest pê kirîye. Hişyarbûn pêvist e. Hînikîya şevê ji xewê re xweş bû, êdî germ lazim e, hereket, livandin. Ronî germ e, germ dike. Germ jî hereketê ji xwe re tîne. Dewar û pez terin çolê, diçêrin, digerin, dikalin; roj hildaye, roja xwe derbaz dikin. Çûk ji hêlînên xwe derdikevin, difirin, diçivin; roj hildaye, roja xwe derbaz dikin. Însan ji malên xwe derdikevin, diçin, digerin, dişuxulin; roj hildaye, roja xwe derbaz dikin. Dar û ber bi sura bahozê pel û şaxên xwe dihejînin; roj hildaye, roja xwe derbaz dikin.

Şev çûye, roj hatîye; li ser seran û li ser çavan re hatîye. Hewcî nîne ku mirov biraze, roj hildaye. Dem dema derbazkirina rojê ye. Roj ji sibe heyan nîvroj bilind dibe. Nîvroj roj gihîştîye bandeva xwe, tirîj nêzik bûne, germ zêde. Edê hêdî hêdî roj dadikeve, bervî rojavayê. Bandeva rojê îşareta bandeva kar e jî. Danê subê qedîya ye, danê êvarê dest pê kirîye. Êdî roj jî westîya ye, hêdî hêdî dor dora şevê ye. Roj ji alîyê rojhilat ve hat, li bervî rojava diçe. Şewqa tirîjan jî êdî melûl bûne.Her kes û her tişt edî hêdî hêdî hazirîya zivirandina/vegerandina cîhên xwe yên şevê dikin. Malbat ji benda wan e.

Roj diçe avan, şev dest pê dike; dor tê ser dorê.

Hasan Polat, 27.12.2012, Stuttgart. 

Însan Aloz û Dînamîk e

Di derheqê însanan de curecur tişt tên gotin. Her carê gor nêrînekê, alîyekî însan tê bilêvkirin. Bi salane însan bi xwe di derheqê xwe de hewldide ku tarîfekê ji xwe re bîbîne. Dîsa jî di vî alî de serneket û ewê sernekeve.

Carna mirov dixweze êdî ji xwe re bersivekê bibîne. Dibe ku carna bersivekê jî dibîne. Lê demekê din şuve pê dihese ku ew bersiva jî têra wî nake. Va pêvajoya heyan dawîya jîyanê pir û hindik wusa didome. Carna mirov xwe di vê pêvajoyê de bêçare hîs dike û dîsa pirs dike: Çima va wusa ye? Mîna ku mirovên li pêş me nekarîyan bersivek çareser bidin, em jî nikarin bi rastî bersivek çareser bidin. Lê dîsan jî bê vê pirsê jîyan mîna xwerinek bêxoy e.

Însan mexlûqekî pir kompleks/aloz û dînamîk e. Kompleks e, ango her carê alîyekî wî xwe nîşan dide, lê dîsa jî tu car hemû alîyên wî nikarin werin texmînkirin. Mirov bi xwe jî nikare pir sedemên hal û hereketên xwe bîne ziman. Lomaye ku di sedsala 20’dan de li welatên rojava di warê psîkolojîyê de biwêja „binehiş“ hat kefşkirin û pir nazarîye/teorî hatin bilêvkirin. Dîsa jî di vî warî de bi her hewldanê mirov bi zêdetir hajîya kêmasî û nezantîya xwe bû û dibe. Pir caran bi ser navê Arîstoteles gotinek tê îfadekirin. Arîsto gotîye ku: „Ez weqas pir hin bûm, di dawîyê de pê hesîyam kû ez hinî tiştî nebû me.“ Bi rastî jî mirov di derbarê tiştekî de çiqas xwedî malûmat bû, weqas jî pê dihese ku hîn pir kêmasîyên wî hene. Mirov dikare di vî warî de bêhesab tiştan binivise. Di dawî de mirov dîsa vedigere serî. Mijara nivisê jî bi xwe balkişandina vê çerxê ye. Em her çiqas bi her hewldanê disan bên serî jî, ji bo çerixandina çerxê, hûn ji vanî re dikarin hereketa jîyanê jî bibêjin, her hewldan pêwist e.

Me li jor nivisand ku insan kompleks û dînamîk e. Di derheqê kompleksîya însan de çend gotin hatin nivisandin. Ji bo temambûna nivisê lazime ku di derheqê dînamîkê de jî çend hevok werin nivisandin. Aşîkareye ku mijarek wusa kûr û dirêj bi çend hevokan nayê îzah kirin. Dîsan jî ger em bizanin ku ji bo îzah û çareserkirina tiştekî hemû gavên piçûk jî pêwist in. Her pêşveçûn û kêfşkirinên serê erdê li ser gavên piçûkên pir jî pê nahatine hesandin û dû re hatine bîrkirin hatine avakirin. Tu tişt bê qîmet û vala nîne. Hinek ji wan dihesin, bi xwe jî tiştekî dikin û serdikevin; hinek jî qet pê nahesin, heyan dawîya jîyana xwe mîna gêjoyan nikarin tu pêşketinekê xwedî derbikevin.

Em dîsa vegerin biwêja xwe ya dînamîk. Jîyan hereket e, hereket jî îşareta dewrûdaîmê ye. Çi wextê hereket qedîya êdî ger mirov behsa mirinê bike. Me kurdan berê di peyîvên xwe yên rojane de zêdetir biwêja „çerxa felekê“ dihanî ziman. Ew jî nîşan dide ku çerxa dunê herdem diçerixe. Mirovên li serê erdê her dem di vê çerxê de diçerixin. Gor îmkan, nîyet û hewldanên mirov, ew di vê çerxê de cîhê xwe an aktîv, an jî pasîv digire. Jîyan sekinandinê qebûl nake. Mirovên hîn dijin û dixwezin bisekinin, mîna pelên ser avê alîyên faktor/pêkerin bi hereket tên çerixandin. Di nav vê çerxa cîhanê de mirov bi xwe çiqas pasiv bimîne jî bi şiklekî dîsan jî aktîv e, ango dînamîk e.

Aktivbûna mirov bi xwe be, ew zêdetir di guhertinan de cîh digire. Lê dema aktîvbûna wî bi xwe nebe, ew zêdetir di alîyên yên bi xwe aktîv de tê guhertin. Ew jî girêdayîya wesfa/qelîteya mirov e.

Mevlana Celaletînê Rûmî wusa dibêje: „Mirov qasî famîna xwe ye“. Her çiqas mirov bi xwe mexlûqek kompleks û dînamîk be jî, heyan di jîyana xwe de va xisletên xwe xwedî dernekeve nikare wan fêm bike. Fêmkirinek di sedî de sed jî nemumkîn e, ji ber ku mirov ew bi xwe ye.

Stuttgart, 09.12.12, yekşem.

Guhertin Bi Mînaka „Rojbûn“ ê

Sersalên sedsala 19 e. Papîrê min tê dunê. Tarîx ne belû ye. Wexta dîya wî pirs dikin, bersiva wê wusa ye: „Roja dêrsimîyan havitin ser gundê me, em ji ber dêrsimîyan revîyan, ez çûm mala bavê xwe. Wê şewê lawê min hat dunê“.

Gor tarîxa li ser nasnameyê bavê min, ew di sala 1941 de hatîye dunê. Gor gotina bavê min bûyîna wî di sala 1939 de ye. Papîrê wî ew 2 salan piçûk qeydkirîye ku dereng bigrin eskerîyê. Sal belu ye. Lê roj û meh ne belû ye. Dema min ji wî cîhê bûyîna wî pirsî, ji min re „Çavreşî“ got. Çavreşî navê nevçeyek/dewerek li alîyê Kanîya Reş e. Ango navçeya çîyayên Bîngolê.

Kalikê min nîvkoçer bû. Birek pezên wî hebûn. Zivistanê li gund bûn, havînê jî diçûn çîyan/waran. Bûyûna bavê min nîşan dide ku ew havînê li çîyê hatîye dunê, di bin konê reş de. Rojbûna wî belû nîne.

Di navnîşana min da rojbûna min serê meha qanûnê ye. Gor gotina bavê min di navîna meha tebaxê de ye. Di salê de îttifak heye. Ez di gund de hatime dunê. Wexta bûyîna me de ne nexaşxane ne jî di dest de ba nifûsê qeydkirin hebû. Çi wextê rîya mezinê malê bajêr biketena û dilê wî bixwestana zorokên xwe di nifûsê de qeyd dikir.

Sal derbaz bûn, pir tişt hatin guhertin. Sî salan şuve zarokên min hatin dunê. Babirê min, bavê min û ez di herema Kurdîstanê de hatin dunê. Zarokên min li dûri welat, di Almanyayê de hatin dunê. Cîhe bûyîna wan, rojbûna wan û saeta bûyîna wan jî belû ye, di dest de hatîye qeydkirin.

Guhertin tenê di warê ku min hanîn ziman de derneketin holê. Di her warî de pir guhertinên mezin peyda bûn. Di dema me de peyîva „rojbûn“ê tunebû, îroj zarokên me rojbûna xwe pîroz dikin. Pîrozkirina rojbûnê di adetên me kurdan de tunebû. Pêşîyê tirkan girtin, du re jî kurdan. Adetekî ewrûpayî ye.

Zarokên me kurdên li Ewrûpayê dijin di nav gelên ewrûpayî de mezin dibin û dibistanên wan de perwerde dibin. Em bixwezin jî nexwezin jî bin tesîra wan de dimînin. Wexta zorokên kurdên li kurdîstanê dijin dinêrim dibînim ku zêdetir bin bandora çanda/kultura ewrûpayîyan de dimînin. Ez dûrî welat bim jî di facebookê de pê dihesim ku zarokên nas û dostên min ên hîn jî li Kurdîstanê dijin rojbûnên hevûdin pîroz dikin. Va jî nîşan dide ku nuha li welat jî pîrozkirina rojbûnê di nav cîwanan de bûye adet.

Mijara vê nivisa di mînaka pîrozkirina rojbûnê de nîşandana guhertina adetan e. Jiyan hebû, guhertin jî dibe. Mirov tu car nikare hember guhertinê derbikeve. Feqet mirov dikare hewlbide ku li ser alîyê guhertinê tesîr bike. Guhertina gel çiqas li ser rîçik û pîçika adetên gel bibe, weqas ew gela dikare xwe biparêze. Mirovek, an jî gelek çiqas xwe biguhere jî nikare xwe di carekî de kok û rîçika xwe biqetîne. Bi salan û sedsalan tesîra dîroka wî bi şiklekî binehiş bandora xwe didomîne.

Gotina min ewe ku guhertin çiqas li ser rîçik û pîçika mirov û gelan ve derketin holê weqas wî mirovî an jî wî gelî pêştve dibin. Guhertin çiqas li ser rîçik û pîçika mirov an jî gelî derneket holê weqas zêdetir ji wan re dibe astengî.

Stuttgart, 29.11.2012

Çar Hesteyên Bingehî

Dema mirov behsa hesteyên bingehî dike 4 heste derdikevin pêş: Tirs, hêrs, kêf û şin. Mirov dikare cîhê tirsê de xof, cîhê hêrsê de qahr jî binivisîne. An jî cîhên kelîmeyên/peyvên kêf û şînê de hinek peyvên din. Lê gor dîtina min peyvên “tirs, hêrs, kêf û şîn” ji bo tarîfkirina van hesteyên bingehî di cîhda ne. Hemû peyvên din ên hesteyên mirov bilêvdikin di bin van her çar biwêjan/tebîran de dikarin bên rêzkirin.

Hemu însan xwedî van hestana ne û tunebûna wan kêmasîyek/nexaşîyek mezin e. Bi xwe sedemên nexaşîyên psikolojîk jî serûbinîya van hestayan e. Ji bona domandin û manîdarîya jîyanê van hestana ji hal û hereketên mirov re dibin pîvan. Mirov dema di nav cîvakê de jîyana xwe didomîne van hesteyên bingehî ji wan re rêberîyê dikin. Herçiqas gor herkesî sînorên van hestana hinekî curecur bin jî, di nav cîvakê de sînorek vanên belû hene. Gor rewşa xwe mirov van hesteyên xwe nîşan dide.

Tirs û hêrs mirovan ji tehlûkeyan diparêzin. Tirs zêdetir fermana rev û dûrketinê dide. Mirov bi durketin û revê xwe vê rewşê, ango tehlûkeyê diparêze. Li ba hêrsê zêdetir bi tehdîtkirin û lêdanê mirov xwe diparêze.

Biwêjên kêf û şînê zêdetir razîbûn û nerazîbûna mirov nîşand didin. Dema mirov ji rewşekê an jî ji kesekî razî bû ew hestên wî xwe nîşan didin. Gor wan hesteyan mirov dixweze zêdetir ji ba wan kesan an jî rewşan dema xwe derbaz bike, an jî kêmtir.

Dema kefxweşêyê de mirov bi ken e, dilxweşîya wî bi her hal û hereketên wî xwe aşîkar dike. Dema şînê de mirov kelgirî, pozxwin e. Hemû hal û hereketên wî nerazîbûna wî nîşan didin.

Hesen Polat, Stuttgart, 18.10.12

Mirov û Jîyan

Dema em ji dîrokê dimezin, dibînin ku pir tişt hatine serê însanan. An jî bi gotinek din; însanan pir tişt hanîne serê hev. Şer, kuştin, talan kirin, xirabî, gemarî û hwd. Di alîyê din de bi bûyerên xezayî jî pir tişt hatîye serên însanan. Erdhêj, tofan, laser/pêl, pûk, şewat, baran û hwd. Vana kûl û keserên derî nefsa mirov in. Yek jî çetinî û zehmetîyên di hundirê/nefsa mirov de hene. Tirs, xof, êş, jan, evîndarî û hwd.

Çi biqewime jî mirovan dîsan destpêkirine û jîyana xwe domandine. Li hember va hemû bûyerên çetin û bi zehmet de hêza însanîyetê ya herî mezin ji xwe re dershildan û komkirina tecrûbeyan e. Ji bûyeran re serê xwe êşandine, ji bona nedubarekirina wan tedbîr girtine, ji bona qonaxek baştir herdem hewldane xwe. Di vî warî de jî gelek mesafe girtine. Di nav însanan de yên ku wusa nekirine holê rabûne û yên din hatine cîhê wan girtine.

Va çerxa felekê doh wusabû, îroj jî wusa ye. Dîrok vanî bi vê şiklî dide ber me. Dema em ji vê heqîqetê ji xwe re ders derbixin dikarin serbikevin. Na, wexta ders hilnegirin, emê rojekî holê rabin û yên din werin cîhê me de jîyana xwe bidomînin.

Raste, dunya tu kesî re namîne. Her mirovî ku hatîye serê erdê, rojekî jî here. Mirin heqe û ji bona herkesî ye. Heyan roja îroj tu kes sax nemaye û îroj şuve jî ewê nemîne. Herkes xwedî temenê xwe ye, zû û dereng ewê bimire. Ew gotinên min ên di destpêka nivisê de ne ji bona mirovan bû, ji bona gel û koman bû, ji bona domandina însanîyetê bû.

Curecur bawerî û nêrîn, rêxistin û dezgeh hebûn, ewê hîn jî hebin. Ji wan de yên serketin berdewam kirin, yên din jî holê ra bûn, çûn. Ewê îroj şuve jî wusa bin. Kî dibe bila bibe, çi dibe bila bibe; mirov naxweze ku ew û karên wî badîhewa biçin, ortê ra bin. Va alîyekê din ên însanan nîşan dide. Ango însan ji bejn û bala xwe zêdetir tiştek e. Însan ji mexlûqên din cuda ye, naxweze tenê bi xarin û vexarinê jîyana xwe bidomîne, dixweze bi dû xwe navekî û tiştekî baş bihêlîne.

Çi baş û çi nebaş e? Her kes gora bawerî û nêrîna xwe dikare curecur bersiv bide. Çi dibe bila bibe dem ji bona tesbîtkirina başbûn û nebaşbûnê re pîvanek girîng/muhîm e. Tiştên nebaş piştî demekî tên bîrkirin, holê ra dibin. Tiştên baş jî mîna madenên xas in, çiqas li ser re wext derbaz bibe, ewê weqas zêdetir bi qîmet bibin, xwe bidin nîşandin. Dibe ku hinek nekarin başbûna wan bibînin û pê bihesin. Lê dîsa jî ew ji hebûna xwe tesîr li ser jîyana mirovan datînin. Mirovên ji wan xwedî derdikevin, baştîyan wan îstifade dikin; yên xwedî dernakevin jî baştîyên wan mehrum dimînin.

Mirov her çiqas bixweze li serê erdê jîyanek bê êş û jan bimeşîne jî  jîyan bê êş û bê jan nîne. Mirov bixweze jî nexweze jî di jîyana xwe de rastî hinek êş û janan we re. Di xeyalên mirov de jîyanek bê zehmet her dem xwe bide hîskirin jî, rastîya jîyanê wusa nîne. Jîyanek wusa jîyana bihuştê/cennetê ye, ne jîyana serê erdê ye. Ger em vê heqîqetê wusa qebûl bikin. Hinek îdeolojî û nêrîn ji mirovan re li serê erdê wehd bikin jî, zû û dereng ger bê qebûlkirin ku va xapandinek e. Ji ber ku jîyanek wusa li vir ne mumkîn e.

Em li gor meşandina jîyana serê erdê hatine afirandin. Lomaye ku gor dîtina min, wexta jîyanek bihiştê li serê erdê bibe para me, emê wextekî şuve wê jîyanê jî eciz bibin. Hinek êş û janên jîyanê ji ber xwe re bînin. Mînak: Mirin, mirina nas û dostekî, an jî dê û bav, an jî zarok. Ew tehlîyek/janek jîyanê ye. Dema mirov wê demê wê tehlîyê û êşê nekşîne, ewê kêmasîyek be. Hîn pir tiştên wusa di jîyana li serê erdê de hene. Ya herî rast di wextê de kişandina wê zehmetîya/êşa/tehlîya/jana jîyanê ye. Bila tu kes xwe nexapîne. Jîyan bi qasî kêf û zewqê, bi êş û janê jî manîdar e. Di jîyanê de hinek tişt hene ku heyan mirov zehmetîya wan nekşîne nikare barin wan li ser milên xwe dayne.

Dîsa bizivirim mînaka mirinê. Mirovê ji bo mirina kesekî nas di wextê de reş girê nede û wê tehlî û jana wê nekşîne heyan dawîya jîyana xwe ewê bin barê wê bûyerê de birize. Jîyan bi tehlî, êş û janên li cîh manîdar e. Giranîya jîyanê mirovan digihîştî ne / kamil dike.

Jîyana me ya rojane di bin tesîra nêrînek nûjen/modern de tê vestrandin. Ew jî ji me re li serê erdê jîyanek gor jîyana di cennetê de wehd dike. Bi zêdetir xerckirina mal û milk wehda zêdebûna kêf û zewqa dunê dike. Bi sistkirina têkilîyên mirovan wehda azadî û serxwebûna mirovan dide. Lê em dibînin ku bi va wehdana mirov zêdetir tenêtîyê dikşînin, bê kok dibin, bê kef û zewq dimînin, di nefsa xwe de serûbin dibin.

Însan mexlûqekî cîwakî ye. Lomaye ku jîyana mirovan bi hev re xweş e, ji hevûdin re alîkarinê xweş e; ji hev re kêf û zewqê, ji bona hevûdin kişandina êş û janê xweş e. Li vir yê herî girîng ewe ku ger tu car pîvan neyê paşçavkirin. Tiştên dilê mirov di jîyanê de dixweze jî, tiştên naxweze jî di cîh de û bi pîvan her dem çavkanîyên jîyanê ne. Em firsendê nedin xapanokan ku me bixapînin. Dema em heqîqeta jîyanê bizanin xwe jî naxapînin.

25.09.2012, Stuttgart, sêşem.  

Mirin

Di derheqê mirinê de pir tişt hatine gotinê û hîn jî tên gotin.

Kî çi dibêje bila bibêje, ya herî aşîkar ewe ku mirin benda herkesî ye. Di vî warî de tu şiphe tune. Va bi curecur delîlan jî sabît e.

Di destpêka mirovatîyê de heyan roja îroj her kesê hatîye serê erdê rojekî mirîye û ewê bimire jî. Tu îstîsna nehatîye dîtin, ewê neyê dîtin jî. Tu kitab û tu dîn jî heyan vê rojê negotîye ku hinek mirov namirin. Hemû delîlên zanistî jî aşîkar dikin ku mirin ji bo hemû kesan e. Di dînê îslamê de jî Quran di sureya Enbîya, ayeta 35 de wusa dibêje: „Ewê her nefs mirinê tam bike.“

Herçiqas mirin mîna nan û av li benda me be jî em ji mirinê re hazir/amade nînin û mirina mirovên derûdora me dikare pir caran jîyana me serûbin bike. Çima? Mirov dikare vê pirsê curecur bersiv bike. Her bawerî û nêrîn di derheqa wê pirsê de xwedî bersivekê ne. Her mirov gor xwe ji vê pirsê re dibe ku îzahetekê bîne jî. Çi dibe bila bibe, çer dibe bila bibe dîsa jî em ji mirinê re hazir nînin. Di vê dema medyatîk de her roj em mirina sedan, carna hezaran bibihîsin jî di rojeva me de mirin tune. Tune bûna wê di alîyekî de baş, di alîyekî de jî nebaş e.

Başbûna wê ewe ku em heyan nefesa xwe ya dawî mecbûrin jîyana xwe bidomînin. Nebaşbûna wê jî ewe ku mirin parçeyekê jîyana me ye, em nikarin wê wek tuneyî bihesibînin. Ew her demê dikare derê me bikute û xwe nîşanî me bide, me ji xwe bide pêhisîyandin. Ji xwe vanî jî dike.

Loma em mecbûrin ku ji mirinê re amade bin. Ew carna cîranê me, carna nasên me, carna dostên me, carna bavên me, carna dîyên me, carna xweng û birayên me, carna zav û zêçên me li ber çavên me, di nav jîyana me de hildigire û dibe. Ew rojekê galimî me jî bike û bibe. Em vanî wusa bizanin jî mirin tiştekî pir zor e. Têkilîyên me ji kesê ku mirî re çiqas zexm be, mirin weqas bi hêz me dihejîne.

Di jîyanê de hinek tişt hene ku bi zanînê nayên fêmkirin, tenê bi jîyanê tên jîyandin. Mirin ji wan yekî yê pir zehmet e. Em nikarin bibêjin ku, meyê! Ewê zû û dereng li ba me be, li ber me be, li cem me be. Wê demê jî Xwedê sebr û hêzek liberxwedan bide me, bide wan mirovên bi galimkirina mirinê tên hejandin.

Zimmersrode, 28.08.2012, sêşem.