Dem bi demê re diherike, mirov jî ji pê re. Gav bi gav, deqqe, seat û roj. Hefte û meh dikevin navberê, dor tê ser dorê. Demsal bi demsalan re, sal bi salan re tên girêdan. Jîyan, dîtin, bûyer û hemu tiştên sere erdê. Mirov ji wan hinekan di jîyana xwe her roj, hinekan di salê de carê, hinekan çend caran û hinekan jî yek care dibîne. Hinek zû tên bîr kirin, hinek jî qet nayên bîr kirin, Her tişt dor bi dor, carna jor û carna jêr.
Wexta em jîyanê mîna rêyekê bihesibînin, di jîyanê de hinek tişt li ser rêya mirov da hene. Mirov an ji wan îstîfade dike, an jî nake. Li jê îstifade kirin û nekirin wî tiştî ji bi xwe kêm û zêde nake. Lê ji bona mirov di navbera jê îstîfade kirin û nekirinê de ferqeq mezin derdikeve holê. Ew ferqa carna mîna şev û roj aşîkar, carna jî mîna genim û nan bi hevra ye.
Hemû roj rojên Xwedê ne. Hinek roj, ji gor hinek bawerîyan, hinek ciwakan, an jî hinek mirovan ne mîna rojên din in. Hinek roj salvegera bûyerekê ne. Mirov naxweze wan bûyeran bîrbike û ew bên bîrkirin. Ji bona bîranînê her sal wê rojê bi wê bûyerê ve girê dide.
Hinek tiştên ku mirov her roj dikin çiqas balkêş dibin bila bibin, di çavên mirov de girangîya xwe hêdî hêdî wenda dikin. Dive mirov carna halê xwe biguhere ku ew tiştên wî yên ku ji ber rojaneyî êdî pê nahese, dîsa pê bihese. Çi rind, çi xirab, wan carekî din ber xwe re bîne û gor wê başîyên xwe xwedî derbikeve, nebaşîyên xwe jî cîh bihêlîne.
Îroj 21ê adarê, roja newrozê ye. Her kes bi torekî newrozê şirove û pîroz dike. Pir caran jî bûyerên dijî pîrozkirinê di newrozê de tên kirin. Ew jî qedera me ye. Em dizanin ku newroz bi çi şiklî bê pîrozkirinê jî destpêka biharê û sala nû ye.
Bihar nişitekî di nû de destpêkirina jîyanê ye. Xezaya di demsala zivistanê de nişitê jîyanê dûr ma yê biharê dîsa serî hildide û di nû de nişitên xwe yên jîyanê nîşan dide.
Lê em însan? Bila her kes xwe binêre, di jîyana wî de nişitên zinditîyê yan jî nişitên mirinê zêdetir xwe nîşan didin? Hêvî dikim ku hûn di jîyana xwe de zêdetir nişitên zindiyê bîbînîn.
21.03.2012, Stuttgart, çarşem
Mittwoch, 21. März 2012
Freitag, 16. März 2012
Tu Bîr Nabî Helepce!
Di va rojên biharê de dil dixwest ku di derheqên kulîlk û bedewîya biharê de binivsînim. Lê 16 û 17ê meha adarê çilmisândina kulîlkên Helepceyê tîne bîra min. Êdî ji bona nivisandina kulîlk û bedewîya biharê mecal namîne.
Em kurd ji kul û keseran re kedî bune. Bûyerên hatine serên me, pêşî wan tine bîra me. Kul û keser di jîyana me de weqas cîh girtîne ku em demên xwe yên bi şahî jî bi stranên huznên dixemilînin. Di meha adarê de newroz bên pîrozkirin jî, govend bên girtin jî va rojên maha adarê bê bîranîna komkujîya Helepce yê tu car nikarin derbaz bibin. Ger tu car va komkujîya neyê bîrkirin jî. Kêsên ku neynin bîra xwe bîr dikin. Kesên ku bîr bikin jî bi xwe tên bîrkirin. Em nikarên bûyerên hatine serên me bîr bikin. Bîrkirina wan ji me re lûkse. Lûksek wusa însanîyetê diqedîne, koka me tîne. Tu bîr nabî HELEPCE!
Laşên kesên ku di komkujîya Helepceyê de hatin kuştin dîsa mîna şerîtekê fîlmê ber çavên min re derbaz dibin. Lê ew sureta ku kalo, dergûş li hemêze de, li ber şêmûga derî de, ser dewrûyan ketîye carna nayê birkirin. Ger qet tu suret neyê bîrkirin ku mirov bizane zalimtî çiqas xwinxartî ye.
Stuttgart, 16.03.2012, ênî
Em kurd ji kul û keseran re kedî bune. Bûyerên hatine serên me, pêşî wan tine bîra me. Kul û keser di jîyana me de weqas cîh girtîne ku em demên xwe yên bi şahî jî bi stranên huznên dixemilînin. Di meha adarê de newroz bên pîrozkirin jî, govend bên girtin jî va rojên maha adarê bê bîranîna komkujîya Helepce yê tu car nikarin derbaz bibin. Ger tu car va komkujîya neyê bîrkirin jî. Kêsên ku neynin bîra xwe bîr dikin. Kesên ku bîr bikin jî bi xwe tên bîrkirin. Em nikarên bûyerên hatine serên me bîr bikin. Bîrkirina wan ji me re lûkse. Lûksek wusa însanîyetê diqedîne, koka me tîne. Tu bîr nabî HELEPCE!
Laşên kesên ku di komkujîya Helepceyê de hatin kuştin dîsa mîna şerîtekê fîlmê ber çavên min re derbaz dibin. Lê ew sureta ku kalo, dergûş li hemêze de, li ber şêmûga derî de, ser dewrûyan ketîye carna nayê birkirin. Ger qet tu suret neyê bîrkirin ku mirov bizane zalimtî çiqas xwinxartî ye.
Stuttgart, 16.03.2012, ênî
Samstag, 10. März 2012
Bîranînên Minên Zaroktîyê / Navên Mehan Bi Kurdî
Ez di gundekî piçûkê Kurdîstana bakûr de hatim dunê û zaroktîya min li wir derbaz bû. Zimanê minê zikmakî kurdî/kurmancî bû. Di mektebê/dibistanê de hinî zimanê tirkî bûm. Ji ber ku mîna niha televîzyon, radyo, înternet û hwd tunebûn pêş destpêka mektebê axifandina me kurdîyek zelal bû, pir kêm kelîmeyên/peyîvên tirkî di tê de derbaz dibûn.
Jîyana me jî di çarçoveya jîyana gundîtîyê de şiklê xwe digirt û derbaz dibû. Yanê tesîrên/bandorên bûyerên derî heremê wer zû li ser jîyana me tesîr nedikir. Hajîya me li wan tunebû. Ancax kesek li derî gund bihatana gund, di gund de demekî bimana dikarî di wê pêvajoyê de li ser me tesîr bike. Ew jî pêvajoyek dirêj bû. Di wê pêvajoyê de me jî tesîrek li wî/wê dikir.
Di serî de muellîm/mamoste û malbata wan bûn, yên ku ji derî heremê dihatin û li ba me dijîyan. Di serî de guhertin wan li ser me kir. Dû re jî kesên ku diçûn demekî di bajarên mezin de diman û vedigerîyan/dizivirîyan gund ji xwe re hinek guhertin dihanîn. Hêdî hêdî xwendekarên di gund de dibistana seretayî (ilk okul) qedandin û ji bona dibistana navîn û dibistana amadeyî/lîse çûn bajaran. Wan li wir xwend û dû re bûn memûrên devletê. Li serlêdana wan re zêdetir guhertin ba me peyda bû. Berê ew kesên jîyana wan ne mîna yên me bûn kesên biyanî/xerîb bûn. Lê va yên dû re bûn memûr û bi jîyanek din hatin, nas û dostên me bûn. Êdî şert û şûrtên me jî hatibûn guhertin. Zêdetir kes diçûn bajarên mezin, li wir diman, demekî şuve dîsa vedigerîyan gund. Wan ji xwe re hinek guhertin jî dihanîn. Di gund de kesên ji bona kar di Ewrûpayê de dixebitîyan jî hêdî hêdî zêde dibûn. Êdî di gundan de jî jîyanek tecritkirî/îzole ne minkun/gengaz bû. Di nîvên salên 1980 de cêran hat gund. Bi cêranê re televîzyon jî hat. Êdî televîzyon zêdetir di jîyana gundîyan de bû sedema guhertinê. Televîzyon bi serê xwe nikare guhertinek aqas mezin peyda bike. Pir sedemên din jî hene. Di vî warî de mirov dikare pir tiştan binivisîne. Mijara nivisa mina îroj ne ewe.
Bi salan bû em kurd di alîyê dewleta tirk de hatibûn tecrîtkirin. Dewletê dixwest ku pêşîyê pêwendîya me bi kurd û kurditîyê re bibire, dû re jî gor sîyaseta xwe me tirk û tirkitîyê ve girê bide. Di vî warî de çîn neman hatin serên me, dek û dolav neman li ser me hatin lihîstikandin. Em jî bi nezantîya xwe ji wan re ketin bezê. Hîn jî wusa berdewame. Xwedê soxîna me xêr bike.
Dema me di gund de hîn jîyanek tecrîtî didomand, me wextên xwe gora hereketa rojê tayîn dikir. Ronahî ji me re destpêka rojê, tarîbûn jî dawîya rojê bû. Me navên rojên hefteyê dizanî, lê navên meha ku em di tê de bûn nedizanî. Me navên demsalan dizanî, lê me kelîmeya demsal bi xwe nedizanî. Dixwezim ku bi mînakan/mîsalan vê mijarê ji we re hinekî bidim salixandin.
Mînak: Me digot zivistan, meha navîn, roja ênîyê. Roja pêncşemîyê serê sibê. Havîna paşin. Payîza pêşin. Roja duşemîyê danê êvarê. Çileyê zivistanê û hwd. Va navkirana têra jîyana me ya gundîtîyê dikir, ji ber ku em hatibûn tecrîtkirinê, ji ber ku em pir bûyerên derî heremê nedihesîyan.
Dû re di gundên kurdan de mektebên tirkan hatin çêkirin û tedrîsata wan hatin dayîn. Gor sîyaseta dewletê her kes tirk bû, ger hinî zimanê tirkî bibûna, mîna xwesteka wan jîyana xwe berdewam bikira. Bi hinbûna tirkî me dinyayek din keşf kir. Va ji bo me dibû ku pir baş bibûna, dema ji me înkarkirina me nehatina xwestin. Na na nehatina spartin (dayatmak). Vê spartinê çi hanî serê me û çi nehanî serê me. Herî baş Xwedê dizane, lê qasî ku pê hesîyane em dizanin. Bi kurtayî em însanîyetê derketin. Bila va jî niha li vir bimîne…
Mîna gotinek bi tirkî: “Her zimanek insanek e.” Em hinî zimanê tirkî bûn. Hêdî hêdî em hinî hinek tiştên din jî bûn. Yanê em bûn du însan. Lê ji me re gotin ew însanê hûn berê ew bûn, ew ne însan bû, wî cîh bihêlînin, wî înkar bikin. Me hinekan ew înkar kir, me hinekan ew di dilê xwe de veşart, me hinekan ew ji xwe re kir bela…
Em jî însan bûn, di mêjoyê me de jî pirs pêk dihatin. Wexta me di mektebê de navê mehên salê bi tirkî hindikirin, me dixwest navên wanên kurdî jî bizanin. Lê kesî nedizanî, îmkan ji ber me dihatin qutkirin. Li serda jî kesên ku ji me, yên ku xwe înkar kiribûn digotin: “Binêrin, va ne zimane. Navên mehên salê jî di vanî de tuneye.” Du re em kesên ku bi wan qan nebûn bi sloganên li ser dîwaran “adar” û “gulan”ê hesîyan. Lê zalim bi tedarik bûn. Ji me re gotin ew derewên qominîstan in. Em parçe parçe kirin, berdan hev. Medreseyên me yên bi kurdî tedrîsat dikirin jî mîna cîhên paşvexwazan hatibûn ragihandin.
Sal derbaz bûn, pir tişt qewimîn. Êdî derew nehatin vêşartin. Bi derketina înternetê hinbûna zimanê kurdî hêsantir bû. Ne ji herkesî re, tenê ji kesên ku dixwestin hin bibin, lê nedikarîyan re.
Tê bîra min ku, min rojekê di dibistanê/mektebê de navên mehan bi tirkî hin kir. Wexta hatim mal, ji dapîra xwe ya rehmeti navên mehan bi kurdî pirs kir. Wî tenê min re navên 3 mehan bi kurdî karîya bibêj e: “Adar, Nîsan û Gulan”.
Ne min êdî navên mehan bi kurdî mereq kir, ne jî îmkanek hebû ku ez hin bibim. Sal derbaz bûn, li Elmanyê rûpela salnameyek kurdî ket destê min. Di wê rûpelê de navên mehan hatibûn nivisandin. Dû re min bi xwe jî hinek lêkolîn kirin. Rastî hinek agahîyên/malûmatên dijî hev jî hatim. Dîsa jî dixwezim va navên mehan bi kurdî pêşkeşî we bikim. Gor salnameya kurdî sal 21ê adarê dest pê dike. Loma meha yekemîn jî adar e. Dibe ku ji we re hinekî xelat bê. Di Elmanyê de jî bihar 21ê adarê dest pê dike. Çima? Ez nizanim. Navên mehan bi kurdî wusa ne.
1. Adar – Newroz – Xakeliv
2. Nîsan – Nîşan
3. Gulan – Cewzerdan
4. Puşper – Hezîran
5. Tîrmeh – Temûz
6. Tebax – Gelavêj
7. Elûn – Îlon – Rezber
8. Cotan – Cotmeh – Kewçer – Gelarêzan
9. Mijdar – Sermawez
10. Kanûn – Berfenbar – Çirya Pêşî
11. Çile – Rebendan – Çirya Paşî
12. Sibat – Reşemî – Reşemeh
Di serî de min dixwest di derheqê bi kurdî navên mehan de hinek tiştan bînim bîra xwe. Li ber komputûrê rûniştim. Ew tiştên din jî hatin bîra min. Min nexwest wan ji we bihêwişînim.
Stuttgart, 10.03.2012, şemî.
Jîyana me jî di çarçoveya jîyana gundîtîyê de şiklê xwe digirt û derbaz dibû. Yanê tesîrên/bandorên bûyerên derî heremê wer zû li ser jîyana me tesîr nedikir. Hajîya me li wan tunebû. Ancax kesek li derî gund bihatana gund, di gund de demekî bimana dikarî di wê pêvajoyê de li ser me tesîr bike. Ew jî pêvajoyek dirêj bû. Di wê pêvajoyê de me jî tesîrek li wî/wê dikir.
Di serî de muellîm/mamoste û malbata wan bûn, yên ku ji derî heremê dihatin û li ba me dijîyan. Di serî de guhertin wan li ser me kir. Dû re jî kesên ku diçûn demekî di bajarên mezin de diman û vedigerîyan/dizivirîyan gund ji xwe re hinek guhertin dihanîn. Hêdî hêdî xwendekarên di gund de dibistana seretayî (ilk okul) qedandin û ji bona dibistana navîn û dibistana amadeyî/lîse çûn bajaran. Wan li wir xwend û dû re bûn memûrên devletê. Li serlêdana wan re zêdetir guhertin ba me peyda bû. Berê ew kesên jîyana wan ne mîna yên me bûn kesên biyanî/xerîb bûn. Lê va yên dû re bûn memûr û bi jîyanek din hatin, nas û dostên me bûn. Êdî şert û şûrtên me jî hatibûn guhertin. Zêdetir kes diçûn bajarên mezin, li wir diman, demekî şuve dîsa vedigerîyan gund. Wan ji xwe re hinek guhertin jî dihanîn. Di gund de kesên ji bona kar di Ewrûpayê de dixebitîyan jî hêdî hêdî zêde dibûn. Êdî di gundan de jî jîyanek tecritkirî/îzole ne minkun/gengaz bû. Di nîvên salên 1980 de cêran hat gund. Bi cêranê re televîzyon jî hat. Êdî televîzyon zêdetir di jîyana gundîyan de bû sedema guhertinê. Televîzyon bi serê xwe nikare guhertinek aqas mezin peyda bike. Pir sedemên din jî hene. Di vî warî de mirov dikare pir tiştan binivisîne. Mijara nivisa mina îroj ne ewe.
Bi salan bû em kurd di alîyê dewleta tirk de hatibûn tecrîtkirin. Dewletê dixwest ku pêşîyê pêwendîya me bi kurd û kurditîyê re bibire, dû re jî gor sîyaseta xwe me tirk û tirkitîyê ve girê bide. Di vî warî de çîn neman hatin serên me, dek û dolav neman li ser me hatin lihîstikandin. Em jî bi nezantîya xwe ji wan re ketin bezê. Hîn jî wusa berdewame. Xwedê soxîna me xêr bike.
Dema me di gund de hîn jîyanek tecrîtî didomand, me wextên xwe gora hereketa rojê tayîn dikir. Ronahî ji me re destpêka rojê, tarîbûn jî dawîya rojê bû. Me navên rojên hefteyê dizanî, lê navên meha ku em di tê de bûn nedizanî. Me navên demsalan dizanî, lê me kelîmeya demsal bi xwe nedizanî. Dixwezim ku bi mînakan/mîsalan vê mijarê ji we re hinekî bidim salixandin.
Mînak: Me digot zivistan, meha navîn, roja ênîyê. Roja pêncşemîyê serê sibê. Havîna paşin. Payîza pêşin. Roja duşemîyê danê êvarê. Çileyê zivistanê û hwd. Va navkirana têra jîyana me ya gundîtîyê dikir, ji ber ku em hatibûn tecrîtkirinê, ji ber ku em pir bûyerên derî heremê nedihesîyan.
Dû re di gundên kurdan de mektebên tirkan hatin çêkirin û tedrîsata wan hatin dayîn. Gor sîyaseta dewletê her kes tirk bû, ger hinî zimanê tirkî bibûna, mîna xwesteka wan jîyana xwe berdewam bikira. Bi hinbûna tirkî me dinyayek din keşf kir. Va ji bo me dibû ku pir baş bibûna, dema ji me înkarkirina me nehatina xwestin. Na na nehatina spartin (dayatmak). Vê spartinê çi hanî serê me û çi nehanî serê me. Herî baş Xwedê dizane, lê qasî ku pê hesîyane em dizanin. Bi kurtayî em însanîyetê derketin. Bila va jî niha li vir bimîne…
Mîna gotinek bi tirkî: “Her zimanek insanek e.” Em hinî zimanê tirkî bûn. Hêdî hêdî em hinî hinek tiştên din jî bûn. Yanê em bûn du însan. Lê ji me re gotin ew însanê hûn berê ew bûn, ew ne însan bû, wî cîh bihêlînin, wî înkar bikin. Me hinekan ew înkar kir, me hinekan ew di dilê xwe de veşart, me hinekan ew ji xwe re kir bela…
Em jî însan bûn, di mêjoyê me de jî pirs pêk dihatin. Wexta me di mektebê de navê mehên salê bi tirkî hindikirin, me dixwest navên wanên kurdî jî bizanin. Lê kesî nedizanî, îmkan ji ber me dihatin qutkirin. Li serda jî kesên ku ji me, yên ku xwe înkar kiribûn digotin: “Binêrin, va ne zimane. Navên mehên salê jî di vanî de tuneye.” Du re em kesên ku bi wan qan nebûn bi sloganên li ser dîwaran “adar” û “gulan”ê hesîyan. Lê zalim bi tedarik bûn. Ji me re gotin ew derewên qominîstan in. Em parçe parçe kirin, berdan hev. Medreseyên me yên bi kurdî tedrîsat dikirin jî mîna cîhên paşvexwazan hatibûn ragihandin.
Sal derbaz bûn, pir tişt qewimîn. Êdî derew nehatin vêşartin. Bi derketina înternetê hinbûna zimanê kurdî hêsantir bû. Ne ji herkesî re, tenê ji kesên ku dixwestin hin bibin, lê nedikarîyan re.
Tê bîra min ku, min rojekê di dibistanê/mektebê de navên mehan bi tirkî hin kir. Wexta hatim mal, ji dapîra xwe ya rehmeti navên mehan bi kurdî pirs kir. Wî tenê min re navên 3 mehan bi kurdî karîya bibêj e: “Adar, Nîsan û Gulan”.
Ne min êdî navên mehan bi kurdî mereq kir, ne jî îmkanek hebû ku ez hin bibim. Sal derbaz bûn, li Elmanyê rûpela salnameyek kurdî ket destê min. Di wê rûpelê de navên mehan hatibûn nivisandin. Dû re min bi xwe jî hinek lêkolîn kirin. Rastî hinek agahîyên/malûmatên dijî hev jî hatim. Dîsa jî dixwezim va navên mehan bi kurdî pêşkeşî we bikim. Gor salnameya kurdî sal 21ê adarê dest pê dike. Loma meha yekemîn jî adar e. Dibe ku ji we re hinekî xelat bê. Di Elmanyê de jî bihar 21ê adarê dest pê dike. Çima? Ez nizanim. Navên mehan bi kurdî wusa ne.
1. Adar – Newroz – Xakeliv
2. Nîsan – Nîşan
3. Gulan – Cewzerdan
4. Puşper – Hezîran
5. Tîrmeh – Temûz
6. Tebax – Gelavêj
7. Elûn – Îlon – Rezber
8. Cotan – Cotmeh – Kewçer – Gelarêzan
9. Mijdar – Sermawez
10. Kanûn – Berfenbar – Çirya Pêşî
11. Çile – Rebendan – Çirya Paşî
12. Sibat – Reşemî – Reşemeh
Di serî de min dixwest di derheqê bi kurdî navên mehan de hinek tiştan bînim bîra xwe. Li ber komputûrê rûniştim. Ew tiştên din jî hatin bîra min. Min nexwest wan ji we bihêwişînim.
Stuttgart, 10.03.2012, şemî.
Donnerstag, 1. März 2012
Êvara Ênîyê
Niha saet 9’ê êvarê ye, gor hesabê berê êvara ênî yê. Dibe ku hinek pirs bikin: Hesabê berê û yê niha jî heye? Belê, em di pêvajoyek wer de derbaz dibin ku carna kîjan nû, kîjan kevn e jî belû nine.
Ez dîsa vegerim dema xwe ya zaroktî yê û ji we re hinek mînakan bidim ku berê çer bû, niha çer e. An jî di navbera niha û berê de ferqîyek heye an na. Ji ber ku niha êvara ênîyê ye, ez li ser mînaka êvara ênîyê bisekinim.
Di dema zaroktîya min de roja pêncşemê, bi rojavayê re êvara ênîyê dest pê dikir. Bi berbangê re jî roja ênîyê. Tê zanîn ku bi vî şiklî hesab kirinê de pîvan salnameya hîcrî ye, yanê salnameya di alîyê misilmanan ve hatîye amade kirin. Salnameya hîcrî gor heyvê tê hesab kirin. Meh 28, 29 an jî 30 roj dikşînin. Sal jî di 354 rojan pêk tê. Loma ye ku sersal her sal 10 rojan pêş dest pê dike. Em vanî zêdetir di meha remezanê de dibînin. Loma ye ku rocî her sal 10 rojan pêşî tê girtin. Bi wî hesabî jî di 33 salan de carekî dor tê ser dorê. Bala xwe bidin nimêja terawîyan, eşayê tê kirin, wê şevê berî bangê/şevaqê paşşîv tê kirin û heyan roj diçe avan rocî tê girtin. Yanê bi vî hesabî roj, yanê wexta em rojê 24 saet hesab bikin, bi rojavabûnê ve dest pê dike û dora rojê dîsa bi rojavabûnê re diqede.
Niha çer tê hesab kirin? Ji ber ku hesabên fermî roj bi roj di jîyana mirovan de zêdetir cîh digirin, gor hesabê fermî tê hesab kirin. Salname salnameya mîladî ye. Salnameya mîladî gor rojê tê hesab kirin. Meh 30 an jî 31 roj dikşînin. Meha sibatê sê salan 28 roj, sala 4’an 29 roj dikşîne. Sal jî 365 rojan pêk tê. Ger roj jî bi roj avêtinê re dest pê bike, lê wer nine. Nîvê şevê di saet 24 de roj diqede û bi sanîya dû wî re jî roja nû dest pê dike. Lomaye ku di 31ê meha 12 an, yanê meha “berfenbar/çirya pêşî/ kanûn”, saet 24 de sersal dest pê dike.
Em dîsa vegerên êvara ênî yê. Êvara ênîyê gor dînê îslamê, yanê gor misilmanan şevekê bimbarek e. Wê şevê her kesê dîndar dike ku Rebbê xwe re zêdetir îbadet bike, ji bona mirîyên xwe zêdetir xêr û xêrat bide.
Ez dixwezim niha edetekî dema min a zoroktîyê bînim ziman. Di gund de mina her demê malbatên dewlemend/zengîn û malbatên neçar/feqîr hebûn. Lê wê demê mesafeya di navbera dewlemendîyê û neçarîyê de qasî îroj pir zêde nebû. Êvara ênîyê her mala ku xwe dewlemend dihesiband tasek, an jî taxçikek ji xarina xwe ya wê êvarê, an jî zexîreya malê dişand mala cîranê xwe yê neçar. Jê re jî digotin “şîva mirîyan”.
Zûva ye ez bi xwe ji gûnd derketim. Nizanim hîn şeva ênîyê “şîva mirîyan” tê dayîn, an na. Texmîna min mina pir edetên me kurdan, ew edeta jî niha rabû ye.
01.03.2012, Êvara Ênîyê, Stuttgart.
Ez dîsa vegerim dema xwe ya zaroktî yê û ji we re hinek mînakan bidim ku berê çer bû, niha çer e. An jî di navbera niha û berê de ferqîyek heye an na. Ji ber ku niha êvara ênîyê ye, ez li ser mînaka êvara ênîyê bisekinim.
Di dema zaroktîya min de roja pêncşemê, bi rojavayê re êvara ênîyê dest pê dikir. Bi berbangê re jî roja ênîyê. Tê zanîn ku bi vî şiklî hesab kirinê de pîvan salnameya hîcrî ye, yanê salnameya di alîyê misilmanan ve hatîye amade kirin. Salnameya hîcrî gor heyvê tê hesab kirin. Meh 28, 29 an jî 30 roj dikşînin. Sal jî di 354 rojan pêk tê. Loma ye ku sersal her sal 10 rojan pêş dest pê dike. Em vanî zêdetir di meha remezanê de dibînin. Loma ye ku rocî her sal 10 rojan pêşî tê girtin. Bi wî hesabî jî di 33 salan de carekî dor tê ser dorê. Bala xwe bidin nimêja terawîyan, eşayê tê kirin, wê şevê berî bangê/şevaqê paşşîv tê kirin û heyan roj diçe avan rocî tê girtin. Yanê bi vî hesabî roj, yanê wexta em rojê 24 saet hesab bikin, bi rojavabûnê ve dest pê dike û dora rojê dîsa bi rojavabûnê re diqede.
Niha çer tê hesab kirin? Ji ber ku hesabên fermî roj bi roj di jîyana mirovan de zêdetir cîh digirin, gor hesabê fermî tê hesab kirin. Salname salnameya mîladî ye. Salnameya mîladî gor rojê tê hesab kirin. Meh 30 an jî 31 roj dikşînin. Meha sibatê sê salan 28 roj, sala 4’an 29 roj dikşîne. Sal jî 365 rojan pêk tê. Ger roj jî bi roj avêtinê re dest pê bike, lê wer nine. Nîvê şevê di saet 24 de roj diqede û bi sanîya dû wî re jî roja nû dest pê dike. Lomaye ku di 31ê meha 12 an, yanê meha “berfenbar/çirya pêşî/ kanûn”, saet 24 de sersal dest pê dike.
Em dîsa vegerên êvara ênî yê. Êvara ênîyê gor dînê îslamê, yanê gor misilmanan şevekê bimbarek e. Wê şevê her kesê dîndar dike ku Rebbê xwe re zêdetir îbadet bike, ji bona mirîyên xwe zêdetir xêr û xêrat bide.
Ez dixwezim niha edetekî dema min a zoroktîyê bînim ziman. Di gund de mina her demê malbatên dewlemend/zengîn û malbatên neçar/feqîr hebûn. Lê wê demê mesafeya di navbera dewlemendîyê û neçarîyê de qasî îroj pir zêde nebû. Êvara ênîyê her mala ku xwe dewlemend dihesiband tasek, an jî taxçikek ji xarina xwe ya wê êvarê, an jî zexîreya malê dişand mala cîranê xwe yê neçar. Jê re jî digotin “şîva mirîyan”.
Zûva ye ez bi xwe ji gûnd derketim. Nizanim hîn şeva ênîyê “şîva mirîyan” tê dayîn, an na. Texmîna min mina pir edetên me kurdan, ew edeta jî niha rabû ye.
01.03.2012, Êvara Ênîyê, Stuttgart.
Sonntag, 19. Februar 2012
Niviskar û Xwendewan
Dîsan rûniştim ber kompîturê, dîsan dixwezim nivisarek xwe pêşkeşî we xwendewanên xwe bikim. „Xwendewanên xwe“, bi rastî nizanim ku xwendewanên min hene an na? Raste, dema yekî tiştek nivisand û weşand ewê xwendewanên wê jî hebin. Lê qesta min ew nine. Çer her kesê ku tiştekî binivsîne niviskar nîne, her kesê ku tiştekî bixwîne jî xwendewan nîne. Dema kesek bixweze bibe niviskar an jî xwedewan dibe ku hinek şert û şûrtan bîne cîh.
Em dizanin ku bi tenê gotinê îş rêva nare. Gotin jî ne gotinên berê ne. Va rojên nûjen ên em di tê de dijin kes weqas zêde hesabên peyîvên xwe jî nakin. Mirov rû dinin, bê serî û bê binî çi tên ber devên wan dibêjin. Wexta ra dibin, diçin peyîvên xwe di cîhê xwe de cîh dihêlîn û diçin.
Bi salane ku dixwezim bibim niviskar. Lê hîna jî nikarim bi dilekî rehet bibêjim ku ez niviskarim. Ji ber ku di warê nivisandinê de hîn negihîştim qonaxek bi îstîkrar. Carna bi dû hev çend nivisan dinivsînim, carna jî bi mehan qet nivisekî nanivsînim. Bi vî halî jî mirov nabe niviskar. Nivisandin tenê li ber masê rûniştinê nabe. Ger ew tiştên mirov dixwezin binivise hinek jî bi ruh û can bin. Ji bo bi ruh û cana wan jî ger ew hinekî ji dil bên. Ew jî bi xwe nabe; bi ked, bi hewldan û bi îstîkrar dibe. Gotinek mitesaffivan (tesavvuf) heye, dibêjin ku: „Heqîqet lê gerandinê nayê dîtin, lê yên heqîqetê dibînin yên lê gerîn in.“
Kesên ku bi nîzamî û bi îstîkrar dinivisînin niviskar in. Ji xwe peyîva niviskar bi mana kelîmeyî tê mane ya kesên ku nivisandin ji xwe re mîna kar, mîna wezîfe dibînin û jê re kardikevin. Yanê nivis û kar. Mirov ji tiştekî re çiqas bi nîzamî û bi îstîkrar karket, di wî warî de weqas zêdetir dibe xwedî tecrûbe û hedî hêdî dibe pîsporê wê tiştî. Xwendewantî jî wusa ye. Tenê zanîna xwendinê bi serê xwe mirovan nake xwendewan. Mirov dikare kesên ku xwendin ji xwe re mîna kar û wezîfe dibinin re bibêje xwendewan.
Niviskar pêş nivisandinê ger xwendewan be. Xwendewantî di ser rîya niviskarî yê de qonaxek girîng e. Bê xwendin nayê nivisandin. Raste hinek tiştên niviskar dinivise cara yekemîne ku di alîyê wî niviskarî de hatîye nivisandin. Ji xwe pêş nivisandinê di mêjoyê niviskar de pêvajonek heye. Di wê pêvajoyê de niviskar ew mijara di mêjoyê xwe de pir hanîye û birîye. Bi gotinek din niviskar ew mijara di mêzoyê xwe de bervî gihîştinê ve derbaz kirîye. Niviskar carna dikare di navbera saetekê de nivisekê binivisîne. Lê mirov nikare bibêje ku ew nivisa di saetekê de hatîye nivisandin. Bi rastî ew ne berhema saetekê ye, ew berhema pêvajoyek dirêjê ku niviskar di nav de herikî ye. Niviskar ew pêvajo bi xwendin, bi mijûlbûn, bi temaşekirin, bi peyîvandin, bi guhdarîkirin, bi… domandîye. Û nivisa dawî ya ku niviskar nivisandî jî di wê pêvajoyê de wek berhem cîhê xwe girtîye. Wexta niviskar di mêjoyê xwe de mijarek li berwî gihîştinê xist, mecbûre ku binivsîne. Dema nenivsîne tewat nagire û xwe pir bê rehet, di zehmetîyê de dibîne. Çer ku mirîşka bervî hêkkirinê tewat nagire û ji bo hêkkirinê pûnikê digere, niviskar jî wusa ye. Kengê niviskar nivisara xwe qedand, êdî halekî xweş û delal di canê wî ve belav dibe. Mîna derguşek piçûka zikê wê têr, binê wê pak bi kêfxweşî baskên xwe vedişîne û gixikan dike rehet û kêfxweş e. Va di kêfxweşîya nivisandinê de qonaxa yekemîn e, qonaxa duemîn jî bi nêrîn û rexneyên xwendewan re derdikeve ortê. Lomaye ku ez bi xwe tekilîya niviskar û xwendewanan mîna lîhistaka gogê dişopînim. Çer ku lîhistika gogê bi tenê nabe, bi hevalan re xweş e; niviskarî jî tenê bi nivisandinê nabe, bi xwendewanan re xweş e.
Bi salane hewldidim ku bibim niviskarek zimanê kurdî. Herê carê sedemek min ji vê nîyeta min dûr dixe. Heyan îroj bi kurdî bi îstîkrar û bi nîzam nivisandin nebû para min. Dîsa jî min dest bi kurdî nivisandinê berneda. Hêvîdarim ku vê nîyeta xwe bi vê malperê bikarim pêk bînim. Di dubarekirinê de tu şaşitîyê nabînim: Xwendin, nêrîn û rexneyên we xwendewanên min ên hêja di vî warî de hêzekî mezin bidin min. Êdî ew kesên ku va nivisarên min ên di vê malperê de tên weşandin bi nîzamî dixwînin dibin xwendewanên min.
Ez bi xwe di warê nivisandinê de çiqas xwe pêştve bixinim, xwendewanên min jî weqas jê îstifade bikin. Dibe ku bi piştdayîna xwendewanan ez hêdî hêdî bibim niviskarekî bi nav û deng jî. Carna xeyalkirina hinek tiştan jî pêşketin e. Va jî xeyala min e ku min niha li vir hanî ziman.
Gotinek pir xweş heye. Dibêjin ku: „Mesafeyên dirêj bi gavên piçûk tên girtin.” Em carna pir lez dikin, dixwezin ku xwestinên me di demek kin de werin cîh. Dest pê tiştekî dikin, di demekî kin de ji bo bûyîna wî tiştî hewl didin. Pir ber xwe nadin, wî tiştî nabin serî û dest jê ber didin. Yanê bi gotinek din bi nîzam û bi îstîkrar ji wî karî re karnakevin. Ê wê demê jî ew tişta nare serî, dernakeve holê. Dû re jî em ra dibin, dibêjin ew tişta nabe. Di vir de mesele bûyîn û nebûyîna wî tiştî nîne, mesele cîhanîn û necîhanîna ji bo bûyîna wî tiştî ye. Ger mirov ji bo cîhanîna tiştekî sebat bike ku bikare bigîhê armanca xwe. Kirina tu tiştî badîhewa nine. Wexta mirov bi îstîkrar ji wî re karbikeve, ewê zû û dereng tesîra xwe nîşan bide. Kirinên mirov mîna tovên/toximên bin erdê ne. Dema dû re wî mirovî ji bo pûçbûyîna wan bi xwe tiştekî neke ewê rojekî hêşin bibin. Dibe ku ew mirova bi xwe şînbûna wê tovê bi serê çavên xwe nebîne. Pir kesên bi nav û bi deng ne di wexta jîyana xwe de, dû mirina xwe bûne bi nav û deng. Ji ber ku hemdemên wî qîmeta tovên ku wî bi hewldanên xwe kirine bin erdê nezanîne, qîm û qîmeta wan jî nehesîya ne.
Em carna hinek kêmasîyên kesên berên xwe rexne dikin û nerazîtîya xwe tînin ziman. Lê bîr nekin û zarokên me jî kemasîyên me rexne bikin. Berhemên me yên delal jî ji wan re bibin mûma rojên tarî, ji wan re rê nîşan bidin. Kirinên me çiqas bi qedr û qîmet bin, ewê ji însanîyetê re jî weqas rêberîyê bikin. Kirinên herî baş jî yên wusa ne.
Em bi salanin bin tesîra/bandora zalim û zordestîyên berî me jîyanek bi derd û kul dikşînin. Bîr mekin ku kirinên me jî li ser jîyana mirovên dû me re tên tesîra xwe nîşan bidin. Tu kes naxweze bi zilmû xirabîyê re were navkirin. Lomaye ku pir piçûk bin jî alîkarîyên bi kirinên baş û delal re pir giring in.
Stuttgart, 18.02.2012, şemî
Em dizanin ku bi tenê gotinê îş rêva nare. Gotin jî ne gotinên berê ne. Va rojên nûjen ên em di tê de dijin kes weqas zêde hesabên peyîvên xwe jî nakin. Mirov rû dinin, bê serî û bê binî çi tên ber devên wan dibêjin. Wexta ra dibin, diçin peyîvên xwe di cîhê xwe de cîh dihêlîn û diçin.
Bi salane ku dixwezim bibim niviskar. Lê hîna jî nikarim bi dilekî rehet bibêjim ku ez niviskarim. Ji ber ku di warê nivisandinê de hîn negihîştim qonaxek bi îstîkrar. Carna bi dû hev çend nivisan dinivsînim, carna jî bi mehan qet nivisekî nanivsînim. Bi vî halî jî mirov nabe niviskar. Nivisandin tenê li ber masê rûniştinê nabe. Ger ew tiştên mirov dixwezin binivise hinek jî bi ruh û can bin. Ji bo bi ruh û cana wan jî ger ew hinekî ji dil bên. Ew jî bi xwe nabe; bi ked, bi hewldan û bi îstîkrar dibe. Gotinek mitesaffivan (tesavvuf) heye, dibêjin ku: „Heqîqet lê gerandinê nayê dîtin, lê yên heqîqetê dibînin yên lê gerîn in.“
Kesên ku bi nîzamî û bi îstîkrar dinivisînin niviskar in. Ji xwe peyîva niviskar bi mana kelîmeyî tê mane ya kesên ku nivisandin ji xwe re mîna kar, mîna wezîfe dibînin û jê re kardikevin. Yanê nivis û kar. Mirov ji tiştekî re çiqas bi nîzamî û bi îstîkrar karket, di wî warî de weqas zêdetir dibe xwedî tecrûbe û hedî hêdî dibe pîsporê wê tiştî. Xwendewantî jî wusa ye. Tenê zanîna xwendinê bi serê xwe mirovan nake xwendewan. Mirov dikare kesên ku xwendin ji xwe re mîna kar û wezîfe dibinin re bibêje xwendewan.
Niviskar pêş nivisandinê ger xwendewan be. Xwendewantî di ser rîya niviskarî yê de qonaxek girîng e. Bê xwendin nayê nivisandin. Raste hinek tiştên niviskar dinivise cara yekemîne ku di alîyê wî niviskarî de hatîye nivisandin. Ji xwe pêş nivisandinê di mêjoyê niviskar de pêvajonek heye. Di wê pêvajoyê de niviskar ew mijara di mêjoyê xwe de pir hanîye û birîye. Bi gotinek din niviskar ew mijara di mêzoyê xwe de bervî gihîştinê ve derbaz kirîye. Niviskar carna dikare di navbera saetekê de nivisekê binivisîne. Lê mirov nikare bibêje ku ew nivisa di saetekê de hatîye nivisandin. Bi rastî ew ne berhema saetekê ye, ew berhema pêvajoyek dirêjê ku niviskar di nav de herikî ye. Niviskar ew pêvajo bi xwendin, bi mijûlbûn, bi temaşekirin, bi peyîvandin, bi guhdarîkirin, bi… domandîye. Û nivisa dawî ya ku niviskar nivisandî jî di wê pêvajoyê de wek berhem cîhê xwe girtîye. Wexta niviskar di mêjoyê xwe de mijarek li berwî gihîştinê xist, mecbûre ku binivsîne. Dema nenivsîne tewat nagire û xwe pir bê rehet, di zehmetîyê de dibîne. Çer ku mirîşka bervî hêkkirinê tewat nagire û ji bo hêkkirinê pûnikê digere, niviskar jî wusa ye. Kengê niviskar nivisara xwe qedand, êdî halekî xweş û delal di canê wî ve belav dibe. Mîna derguşek piçûka zikê wê têr, binê wê pak bi kêfxweşî baskên xwe vedişîne û gixikan dike rehet û kêfxweş e. Va di kêfxweşîya nivisandinê de qonaxa yekemîn e, qonaxa duemîn jî bi nêrîn û rexneyên xwendewan re derdikeve ortê. Lomaye ku ez bi xwe tekilîya niviskar û xwendewanan mîna lîhistaka gogê dişopînim. Çer ku lîhistika gogê bi tenê nabe, bi hevalan re xweş e; niviskarî jî tenê bi nivisandinê nabe, bi xwendewanan re xweş e.
Bi salane hewldidim ku bibim niviskarek zimanê kurdî. Herê carê sedemek min ji vê nîyeta min dûr dixe. Heyan îroj bi kurdî bi îstîkrar û bi nîzam nivisandin nebû para min. Dîsa jî min dest bi kurdî nivisandinê berneda. Hêvîdarim ku vê nîyeta xwe bi vê malperê bikarim pêk bînim. Di dubarekirinê de tu şaşitîyê nabînim: Xwendin, nêrîn û rexneyên we xwendewanên min ên hêja di vî warî de hêzekî mezin bidin min. Êdî ew kesên ku va nivisarên min ên di vê malperê de tên weşandin bi nîzamî dixwînin dibin xwendewanên min.
Ez bi xwe di warê nivisandinê de çiqas xwe pêştve bixinim, xwendewanên min jî weqas jê îstifade bikin. Dibe ku bi piştdayîna xwendewanan ez hêdî hêdî bibim niviskarekî bi nav û deng jî. Carna xeyalkirina hinek tiştan jî pêşketin e. Va jî xeyala min e ku min niha li vir hanî ziman.
Gotinek pir xweş heye. Dibêjin ku: „Mesafeyên dirêj bi gavên piçûk tên girtin.” Em carna pir lez dikin, dixwezin ku xwestinên me di demek kin de werin cîh. Dest pê tiştekî dikin, di demekî kin de ji bo bûyîna wî tiştî hewl didin. Pir ber xwe nadin, wî tiştî nabin serî û dest jê ber didin. Yanê bi gotinek din bi nîzam û bi îstîkrar ji wî karî re karnakevin. Ê wê demê jî ew tişta nare serî, dernakeve holê. Dû re jî em ra dibin, dibêjin ew tişta nabe. Di vir de mesele bûyîn û nebûyîna wî tiştî nîne, mesele cîhanîn û necîhanîna ji bo bûyîna wî tiştî ye. Ger mirov ji bo cîhanîna tiştekî sebat bike ku bikare bigîhê armanca xwe. Kirina tu tiştî badîhewa nine. Wexta mirov bi îstîkrar ji wî re karbikeve, ewê zû û dereng tesîra xwe nîşan bide. Kirinên mirov mîna tovên/toximên bin erdê ne. Dema dû re wî mirovî ji bo pûçbûyîna wan bi xwe tiştekî neke ewê rojekî hêşin bibin. Dibe ku ew mirova bi xwe şînbûna wê tovê bi serê çavên xwe nebîne. Pir kesên bi nav û bi deng ne di wexta jîyana xwe de, dû mirina xwe bûne bi nav û deng. Ji ber ku hemdemên wî qîmeta tovên ku wî bi hewldanên xwe kirine bin erdê nezanîne, qîm û qîmeta wan jî nehesîya ne.
Em carna hinek kêmasîyên kesên berên xwe rexne dikin û nerazîtîya xwe tînin ziman. Lê bîr nekin û zarokên me jî kemasîyên me rexne bikin. Berhemên me yên delal jî ji wan re bibin mûma rojên tarî, ji wan re rê nîşan bidin. Kirinên me çiqas bi qedr û qîmet bin, ewê ji însanîyetê re jî weqas rêberîyê bikin. Kirinên herî baş jî yên wusa ne.
Em bi salanin bin tesîra/bandora zalim û zordestîyên berî me jîyanek bi derd û kul dikşînin. Bîr mekin ku kirinên me jî li ser jîyana mirovên dû me re tên tesîra xwe nîşan bidin. Tu kes naxweze bi zilmû xirabîyê re were navkirin. Lomaye ku pir piçûk bin jî alîkarîyên bi kirinên baş û delal re pir giring in.
Stuttgart, 18.02.2012, şemî
Mittwoch, 8. Februar 2012
Marên wê/wî tên te!
Guhertin û hereket parçeyekî bingehîya jîyanê ye. Guhertin û hereket tunebe, jîyan jî nabe. Carna dibe ku mirov hajîya wê guhertin û hereketê nine. Dema mirovek cîhê xwe de nelegî, jê re tê gotin ku: „Çi tu wek mirîyan li wêderê disekinî.“ Hereket îşaretek jîyanê, îşaretek hewldanê, îşaretek berxwedanê ye. Bi hereketê û bi guhertinê jîyan xweşe. Lê tu tiştekî xweş jî bê ked û zehmet dernakeve holê.
Dîsan dixwezim gotinek dapîra xwe ya rehmetî bînim ziman. Va ne tenê gotina dapîra min e, gotinek kurdan; mirov dikane bibêje gotinek însanên bi aqil e. Ji ber ku min ew gotinên wusa pir caran devê dapîra xwe bihist, mîna gotinên dapîra xwe bilêv dikim. Dapîra min digot: „Nan nane, wexta mirov dike devê xwe ger bicu ku bikare daqulîne.“
Di dema zaroktîya min de malbat û gundê me ji bona me zarokan her tişt bû. Me li wir çavê xwe vedikir û em li wir hinî jîyanê dibûn. Di gund de kesekî tiştek biqewimîya, ji bo me bûyera wê rojê ew bû. Di gund de kêfxweşîyek û şahîyek hebûna ew yê me bû jî. Di gund de nexweşîyek û şînek hebûna ew yê me bû jî. Mîna niha di malên me de dunyayek sanal (televîzyon, radyo, internet hwd.) tunebû. Gor vê jîyanê xeyalên me jî mîna yên zarokên niha wer bê serî û bê binî nebûn. Lîhistik û titikên me jî belu bûn. Me mezinên xwe çi didît, em wan hin dibûn. Mezinên me ne tenê dapîr, bapîr, dê, bav, kek, et, ap, amojên me bûn. Zarokên li gund ji me mezintir jî mezinên me bûn. Me pir tişt zarokên me mezintir hin dikir. Ew bona me rêber û mînak bûn. Ji ber ku herkesî hevûdin nas dikir û ferqek mezin di navbera îmkanên me de tunebû, jîyana me jî pir hindik wek hev bû.
Dema yekî tiştik bixwarina ger bi kesên cem xwe re parve bikira. Tiştekî nedixwest bihatana parvekirin ger dizî bihata xwarin. Digotin “marên wê/wî tên te. Hinekî jî bide wî/wê.” Gor bawerîya me her kes xwedî nefs e, bijiya wê/wî digşîne ew tiştên ku ba wî tên xwarin û vexwarin. Wexta ew tişta ji wê/wî re nehat parvekirin û wê/wî ew tam nekir, nefsa wê/wî şew dikeve diliqê marên reş û tê xwewna wê/wî kesê ku tişt tenê xwarîye û nedaye kesê cem xwe. Niha nizamin li gund va edeta hîn heye yan ew jî rabûye. Li vir Elmanyayê tiştek wusa tune û carna parvekirin xweş nayê dîtin. Pir zarok tiştan qayîl nabin, xwarinên dilê wan nare naxwun. Carna jî taxçika xwe weqas pir tujî dikin, nîvîyê wê dixwun û nîvîyê din jî davêjin.
Tuneyî tiştek xirab û zehmet e. Lê hebûn jî bi serê xwe mirovan re nabe çare. Qîmeta hebûnê bi tunetîyê re tê zanîn. Kesên ku tunetî nedîtine qîmeta hebûnê nizanin. Tinazên xwe bi xwarin û vexwarinan re dikin. Va jî bi rastî ji bo me kesên ku di nav tunetîyê de mezin bune re pir çetin tê. Pir tiştên ku zarokên me qîmet nadinê, tir û vir dikin gor dîtina me îsraf e. Di dînê îslamê de îsraf herame û tecawûzê heq û hiqûkên kesên ku hewcedarê wan tiştan e. Gotin çiqas hêsan be, kirin jî weqas zehmet e. Dema mirov tiştekî bibêje û gor wê gotina xwe hereket neke, ew jî nakokîyek mezin e. Di nav nakokîyan de jîyan domandin jî pir zehmet e. Mirov dema tiştekî bibêje û neke, ew tişta zû û dereng tê ser rîya wî. Him jî di dema herî teng de. Wê çaxê jî pir caran mirov dijî gotina xwe hereket dike û ji xwe re dikeve nakokîyê. Lomaye ku mezinên me gotine ku: “Serên xwe mezintir silan mekin.” Sil çira tê gotin, hûn dizanin! Sil koma pintitîya ku însan, an jî dewar carekîda dikin re tê gotin. Bi rastî gotinên ku mirov devê xwe derxist û xwedî jê derneket mîna pintîtîya wî xirab e, serê wî jî mezintir e.
Dema ez ber komputurê rûniştim di nîyeta min de di derheqê tiştek din de nivisandin hebû. Lê niha dinirêm ku di nivisa min de pir tiştên din hatin nivisandin. Dibêjin ku „Peyv, peyvê tîne.“ Bi rastî ba nivisandina min jî wusa ye. Di destpêkê de zehmetîyê dikşînim. Dû re wexta peyv peyvan tîne edî ji wan re nagihînim.
Bimînin di xêr û xweşî yê de!
Stuttgart, 08.02.2012, çarşem
Dîsan dixwezim gotinek dapîra xwe ya rehmetî bînim ziman. Va ne tenê gotina dapîra min e, gotinek kurdan; mirov dikane bibêje gotinek însanên bi aqil e. Ji ber ku min ew gotinên wusa pir caran devê dapîra xwe bihist, mîna gotinên dapîra xwe bilêv dikim. Dapîra min digot: „Nan nane, wexta mirov dike devê xwe ger bicu ku bikare daqulîne.“
Di dema zaroktîya min de malbat û gundê me ji bona me zarokan her tişt bû. Me li wir çavê xwe vedikir û em li wir hinî jîyanê dibûn. Di gund de kesekî tiştek biqewimîya, ji bo me bûyera wê rojê ew bû. Di gund de kêfxweşîyek û şahîyek hebûna ew yê me bû jî. Di gund de nexweşîyek û şînek hebûna ew yê me bû jî. Mîna niha di malên me de dunyayek sanal (televîzyon, radyo, internet hwd.) tunebû. Gor vê jîyanê xeyalên me jî mîna yên zarokên niha wer bê serî û bê binî nebûn. Lîhistik û titikên me jî belu bûn. Me mezinên xwe çi didît, em wan hin dibûn. Mezinên me ne tenê dapîr, bapîr, dê, bav, kek, et, ap, amojên me bûn. Zarokên li gund ji me mezintir jî mezinên me bûn. Me pir tişt zarokên me mezintir hin dikir. Ew bona me rêber û mînak bûn. Ji ber ku herkesî hevûdin nas dikir û ferqek mezin di navbera îmkanên me de tunebû, jîyana me jî pir hindik wek hev bû.
Dema yekî tiştik bixwarina ger bi kesên cem xwe re parve bikira. Tiştekî nedixwest bihatana parvekirin ger dizî bihata xwarin. Digotin “marên wê/wî tên te. Hinekî jî bide wî/wê.” Gor bawerîya me her kes xwedî nefs e, bijiya wê/wî digşîne ew tiştên ku ba wî tên xwarin û vexwarin. Wexta ew tişta ji wê/wî re nehat parvekirin û wê/wî ew tam nekir, nefsa wê/wî şew dikeve diliqê marên reş û tê xwewna wê/wî kesê ku tişt tenê xwarîye û nedaye kesê cem xwe. Niha nizamin li gund va edeta hîn heye yan ew jî rabûye. Li vir Elmanyayê tiştek wusa tune û carna parvekirin xweş nayê dîtin. Pir zarok tiştan qayîl nabin, xwarinên dilê wan nare naxwun. Carna jî taxçika xwe weqas pir tujî dikin, nîvîyê wê dixwun û nîvîyê din jî davêjin.
Tuneyî tiştek xirab û zehmet e. Lê hebûn jî bi serê xwe mirovan re nabe çare. Qîmeta hebûnê bi tunetîyê re tê zanîn. Kesên ku tunetî nedîtine qîmeta hebûnê nizanin. Tinazên xwe bi xwarin û vexwarinan re dikin. Va jî bi rastî ji bo me kesên ku di nav tunetîyê de mezin bune re pir çetin tê. Pir tiştên ku zarokên me qîmet nadinê, tir û vir dikin gor dîtina me îsraf e. Di dînê îslamê de îsraf herame û tecawûzê heq û hiqûkên kesên ku hewcedarê wan tiştan e. Gotin çiqas hêsan be, kirin jî weqas zehmet e. Dema mirov tiştekî bibêje û gor wê gotina xwe hereket neke, ew jî nakokîyek mezin e. Di nav nakokîyan de jîyan domandin jî pir zehmet e. Mirov dema tiştekî bibêje û neke, ew tişta zû û dereng tê ser rîya wî. Him jî di dema herî teng de. Wê çaxê jî pir caran mirov dijî gotina xwe hereket dike û ji xwe re dikeve nakokîyê. Lomaye ku mezinên me gotine ku: “Serên xwe mezintir silan mekin.” Sil çira tê gotin, hûn dizanin! Sil koma pintitîya ku însan, an jî dewar carekîda dikin re tê gotin. Bi rastî gotinên ku mirov devê xwe derxist û xwedî jê derneket mîna pintîtîya wî xirab e, serê wî jî mezintir e.
Dema ez ber komputurê rûniştim di nîyeta min de di derheqê tiştek din de nivisandin hebû. Lê niha dinirêm ku di nivisa min de pir tiştên din hatin nivisandin. Dibêjin ku „Peyv, peyvê tîne.“ Bi rastî ba nivisandina min jî wusa ye. Di destpêkê de zehmetîyê dikşînim. Dû re wexta peyv peyvan tîne edî ji wan re nagihînim.
Bimînin di xêr û xweşî yê de!
Stuttgart, 08.02.2012, çarşem
Montag, 6. Februar 2012
Navkirina Sar û Seqema Dema Zaroktîya Min
Carna berjor, carna berjêr; jîyan wusa ye. Dapîra mina rehmetî digot ku: “Jîyan mina lingên nerdîvanê/derencokê ye. Carna mirov derdikeve jor, carna dadikeve jêr. Hinek hildikişin jor, hinek jî dadikişin jêr.” Hîn pir tiştên din jî digot. Niha ez tenê bi vanî qîma xwe tînim.
Li vir demekî pêştve, wexta min dest bi vê rojaneya xwe ya di înternetê de kir, rojên zivistanê mina rojên biharê xweş û nermayî derbaz dibûn. Nîzika heftekê ye ku sar û seqemek da ketîye erdê, her der cemidî ye. Lomaye ku elman vê hewayê bi navê “seqema sibiryayê” tînin ziman. Em bi xwe neçûn sibiryayê, sar û seqema li wê derê bi çavên xwe nedît. Lê di nûçeyan/xeberan de her tim sar û serma li wir tê lêvkirin. Her kes jî vanî wer dizane.
Niha nayê bîra min ku dema di zaroktîya min de serm û seqemek wusa di gund de çer dikat navkirin. Zanîna ez dizanim bi navê Sibiryayê nedihat navkirin. Wê demê radyo û televîzyon tunebûn, hajîya me pir tiştên ku niha mina parçeyek bingehîya jîyanê tên dîtin jî tunebû. Cêran jî tunebû. Mirov dikane bibêje ku her herem di hinek alîyan de otonom bû û mîna îroj tesîra bûyerên derî heremê qasî îroj zêde nedihatin hîskirin. Pir tişt jî herem bi herem bi hinek navên heremî dihatin navkirin.
Ez zarokek herema Oxî yê me. Di gundê me de sar û seqem, yan jî perf û pûka zivistanê, yan bi nave “Girê Çile”, yan bi navê çîyayê “Qirûcê”, yan jî bi navên çîyayên “Silbûs û Tarî” dihatin navkirin. Girê Çile alîyê Bilanlixê ser gundê Alikana Jorên re zimageg e. Mij û dûmana serê Çile jî di gund baş dihat dîtin û temaşe kirin. Zimag tenê tirîca danê sibê digirin. Di zivistanê tenê tirîca danê sibê ji bona helandina berfê û germkirina erdê bê tesîr dimîne. Loma bi nave zimag tê navkirin û berfa zimagan herî dereng dihele. Alîyên ku di zivistanê de danê êvarê tirîca tavê digirin bi navê beroj tên navkirin. Zivistan be jî tîna tirîca danê êvarê zêde ye. Beroj gor cîhên din pêştve dibin belekî û rêşayî.
Çîyayê Qirûcê di Deşta Oxîyê de çîyayê herî mezinê nêzik e. Di alîyê Çewlik/Bîngolê dikeve. Berfa ser çîyayê Qirûcê carna heyan meha havîna pêşin jî dimîne. Ber tîna tava havîne pir namîne, zû dihele. Wexta pûk û baran hinekî zêdetir bû êdî bi hewaya serê Qirûcê tê mîsal kirin. „Rebbi, va çi pûk û baran e, tu dibê hela serê Qirûcê ye.“ Ez bi xwe derneketim serê Qirûcê. Rîya diçe Çêwlikê ber Qirûcê re derbaz dibe. Ez jî pir caran bi wesayîtan ber re derbaz bû me.
„Silbûs û Tarî“ navên du çîyayên gir û gerîyên alîyê Gêxî yê ne. Gelek dûrî deşta Oxî yê dikevin. Heyan nîvê havînê jî serê wan mij û dûman e. Berfa wan jî derengtir dihele. Dûrve du çîyayên pir nêzikî hev tên xûyakirin. Lê çer dibêjin gelekî dûrî hev dikevin. Wexta zivistan pir çetin derbaz bû, rê û dirb hatin girtin, mij û dûman ket erdê, çav çavan nedît bi mîsala Silbûs û Tarî yê ew hewa tê navkirin. Dibejin ku „Va çi hewayek dijwar e. Tu dibê qey sar û sermaya serên Silbûs û Tarî yê gişt daketîye deşta Oxî yê.“
Min kelîmeyên berjor û berjêr dest bi nivisê kir. Dû ra jî serma û seqema va çend rojên dawîyên li Elmanya yê rabûm li ser Sibiryayê re gihîştim Deşta Oxî yê. Li wêderê jî girê û çîyan ketim. Bi bi vî şiklî nivisa xwe mîna lodê nijinand. Mîna ku dawîyê reg er serê lodê tê girtinê ger dawîya nivisa min jî were. Va rêzana jî bûn dawîya nivisa min.
Stuttgart, 6.2.2012
Li vir demekî pêştve, wexta min dest bi vê rojaneya xwe ya di înternetê de kir, rojên zivistanê mina rojên biharê xweş û nermayî derbaz dibûn. Nîzika heftekê ye ku sar û seqemek da ketîye erdê, her der cemidî ye. Lomaye ku elman vê hewayê bi navê “seqema sibiryayê” tînin ziman. Em bi xwe neçûn sibiryayê, sar û seqema li wê derê bi çavên xwe nedît. Lê di nûçeyan/xeberan de her tim sar û serma li wir tê lêvkirin. Her kes jî vanî wer dizane.
Niha nayê bîra min ku dema di zaroktîya min de serm û seqemek wusa di gund de çer dikat navkirin. Zanîna ez dizanim bi navê Sibiryayê nedihat navkirin. Wê demê radyo û televîzyon tunebûn, hajîya me pir tiştên ku niha mina parçeyek bingehîya jîyanê tên dîtin jî tunebû. Cêran jî tunebû. Mirov dikane bibêje ku her herem di hinek alîyan de otonom bû û mîna îroj tesîra bûyerên derî heremê qasî îroj zêde nedihatin hîskirin. Pir tişt jî herem bi herem bi hinek navên heremî dihatin navkirin.
Ez zarokek herema Oxî yê me. Di gundê me de sar û seqem, yan jî perf û pûka zivistanê, yan bi nave “Girê Çile”, yan bi navê çîyayê “Qirûcê”, yan jî bi navên çîyayên “Silbûs û Tarî” dihatin navkirin. Girê Çile alîyê Bilanlixê ser gundê Alikana Jorên re zimageg e. Mij û dûmana serê Çile jî di gund baş dihat dîtin û temaşe kirin. Zimag tenê tirîca danê sibê digirin. Di zivistanê tenê tirîca danê sibê ji bona helandina berfê û germkirina erdê bê tesîr dimîne. Loma bi nave zimag tê navkirin û berfa zimagan herî dereng dihele. Alîyên ku di zivistanê de danê êvarê tirîca tavê digirin bi navê beroj tên navkirin. Zivistan be jî tîna tirîca danê êvarê zêde ye. Beroj gor cîhên din pêştve dibin belekî û rêşayî.
Çîyayê Qirûcê di Deşta Oxîyê de çîyayê herî mezinê nêzik e. Di alîyê Çewlik/Bîngolê dikeve. Berfa ser çîyayê Qirûcê carna heyan meha havîna pêşin jî dimîne. Ber tîna tava havîne pir namîne, zû dihele. Wexta pûk û baran hinekî zêdetir bû êdî bi hewaya serê Qirûcê tê mîsal kirin. „Rebbi, va çi pûk û baran e, tu dibê hela serê Qirûcê ye.“ Ez bi xwe derneketim serê Qirûcê. Rîya diçe Çêwlikê ber Qirûcê re derbaz dibe. Ez jî pir caran bi wesayîtan ber re derbaz bû me.
„Silbûs û Tarî“ navên du çîyayên gir û gerîyên alîyê Gêxî yê ne. Gelek dûrî deşta Oxî yê dikevin. Heyan nîvê havînê jî serê wan mij û dûman e. Berfa wan jî derengtir dihele. Dûrve du çîyayên pir nêzikî hev tên xûyakirin. Lê çer dibêjin gelekî dûrî hev dikevin. Wexta zivistan pir çetin derbaz bû, rê û dirb hatin girtin, mij û dûman ket erdê, çav çavan nedît bi mîsala Silbûs û Tarî yê ew hewa tê navkirin. Dibejin ku „Va çi hewayek dijwar e. Tu dibê qey sar û sermaya serên Silbûs û Tarî yê gişt daketîye deşta Oxî yê.“
Min kelîmeyên berjor û berjêr dest bi nivisê kir. Dû ra jî serma û seqema va çend rojên dawîyên li Elmanya yê rabûm li ser Sibiryayê re gihîştim Deşta Oxî yê. Li wêderê jî girê û çîyan ketim. Bi bi vî şiklî nivisa xwe mîna lodê nijinand. Mîna ku dawîyê reg er serê lodê tê girtinê ger dawîya nivisa min jî were. Va rêzana jî bûn dawîya nivisa min.
Stuttgart, 6.2.2012
Abonnieren
Posts (Atom)